Whiplash

Whiplash

Een whiplash is een letsel van de nekwervelkolom. ‘Whiplash’ betekent letterlijk 'zweepslag'. Bij een whiplash maakt het hoofd een plotse slingerbeweging ten opzichte van de romp. Dit moet niet verward worden met een ‘zweepslag’ van de spieren: dat is een spierscheuring.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Wat is whiplash?

Het letsel van de nekwervelkolom bij whiplash komt door het overstrekken van de zachte nekweefsels. Whiplash heet ook wel flexie-extensietrauma of nekverstuiking.

Bij een whiplash kan het overstrekken van het weefsel van de nek zo ernstig zijn dat de weke delen zoals spieren, banden en pezen scheuren. Daardoor kunnen de nekwervels gaan verschuiven. Soms kunnen door het ongeval gebieden in de hersenstam, ruggenmerg en hersenzenuwen beschadigd raken. Heel zelden breken botten.

Een whiplashletsel wordt ingedeeld in verschillende graden, van graad 0 (helemaal geen nekklachten) tot IV (gebroken nek). Dat is afhankelijk van de klachten, het lichamelijk onderzoek en beeldvormend onderzoek van de nek, ruggenmerg en hersenen. Geschat wordt dat jaarlijks zo’n 15.000 tot 30.0000 mensen een whiplash doormaken. Zo’n twintig tot dertig procent van deze mensen krijgt langdurige klachten.

Oorzaak

Een whiplash is meestal het gevolg van een verkeersongeluk waarbij een voertuig hard tegen een ander voertuig aanrijdt. Whiplashletsel kan echter ook ontstaan tijdens het sporten, in en om huis, door bedrijfsongevallen of door een misdrijf.

Een ongeval met whiplash als gevolg leidt meestal tot acute klachten, maar soms ook tot langdurige klachten. Waarom sommige mensen langdurige klachten hebben, is nog niet helemaal duidelijk. Wie er last van zal hebben, is niet te voorspellen. De klachten hangen niet samen met de snelheid tijdens de botsing. De heftigheid van de acute pijn lijkt wel een voorspellende factor van de duur van de klachten. Ook de manier waarop mensen omgaan met pijn speelt een rol. 

Verschijnselen bij whiplash

Vaak hebben mensen direct na het ongeval nog geen klachten. Na enkele uren tot dagen krijgen ze pijn en stijfheid in de nek. Bovendien kunnen mensen hun nek veel minder bewegen. Hierbij kunnen ze ook klachten hebben als:

  • hoofdpijn
  • pijn in de schouders en rug
  • krachtsverlies
  • tintelingen in de armen en handen
  • duizeligheid
  • misselijkheid en overgeven

Deze klachten verdwijnen meestal binnen enkele weken. Maar bij een aantal mensen met whiplash kunnen de klachten langdurig blijven, tot zelfs enkele jaren na het ongeval. Dan kunnen mensen naast bovenstaande klachten ook last hebben van

  • overgevoeligheid voor licht en geluid
  • slaapstoornissen of extreme vermoeidheid
  • seksuele problemen
  • concentratie- en geheugenstoornissen
  • dubbelzien
  • prikkelbaarheid, emotioneler zijn of stemmingsstoornissen

Het is vooraf onduidelijk hoe de klachten bij een whiplash zich zullen ontwikkelen. Al na enkele dagen kan de pijn over zijn. Maar de klachten kunnen ook langer duren, variërend van enkele weken tot een aantal jaren. 

De meeste mensen hebben maar kort last van hun klachten. Als mensen langer dan drie maanden klachten hebben, heet dat een langdurig whiplashsyndroom. Deze patiënten kunnen later arbeidsongeschikt worden. Tachtig procent van de mensen met een whiplash heeft binnen één jaar geen klachten meer.

Diagnose

Het vaststellen van whiplashletsel is niet eenvoudig. Er hoeft niets te zien zijn op röntgenfoto's en MRI-scans. Maar met foto’s kan een arts beschadigingen aan de nekwervels, ruggenmerg of hersenen bevestigen of uitsluiten. 

Belangrijk voor het stellen van de diagnose is het verhaal van de patiënt. Daarbij is de arts geïnteresseerd in de aard en toedracht van het ongeval. Voor de diagnose is de bewustzijnstoestand van de patiënt direct na het ongeval van belang. Net als de klachten en het verloop ervan. Mogelijke klachten voor het ongeluk zijn ook van belang.

De arts doet een lichamelijk onderzoek, waarbij het neurologisch onderzoek belangrijk is. Afhankelijk van dat onderzoek worden foto’s gemaakt. Met deze onderzoeken kan worden vastgesteld of er whiplashletsel is en hoe ernstig dat is. De arts stemt hier de behandeling op af. 

Bij bepaalde klachten kan het zinvol zijn om (neuro)psychologisch onderzoek te doen. Dat geldt voor mensen die na een whiplash klachten hebben over het geheugen, hun stemming, angsten of toegenomen stress. 

Behandeling

Er is geen eenduidige behandeling tegen alle klachten van een whiplashsyndroom. Ook is wetenschappelijk nog niet voldoende onderzocht wat de beste behandeling is. Uiteraard moeten mensen die op de plaats van het ongeval helpen, zorgvuldig omgaan met het slachtoffer. Als het kan, is het belangrijk om de nek te stabiliseren. 

Doel van de behandeling van whiplash is om de klachten zo kort mogelijk te laten duren. Het is belangrijk dat mensen met een whiplash zoveel mogelijk blijven bewegen. Tegen de pijn kunnen pijnstillers worden ingezet. Een halskraag wordt tegenwoordig afgeraden. 

Vroeg weer beginnen met dagelijkse activiteiten lijkt effectiever dan een passieve benadering. Soms kan fysiotherapie of cesartherapie hierbij helpen. 

Bij een klein gedeelte van de mensen heeft een whiplash veel psychische en sociale gevolgen, zoals arbeidsongeschiktheid. Dan is gespecialiseerde revalidatie nodig.

Zelfzorg

Whiplash kan deels worden voorkomen door hoofdsteunen van autostoelen goed af te stellen. Zet de autoleuning zo rechtop mogelijk. Zorg dat de bovenkant van de hoofdsteun gelijk is aan de bovenkant van het hoofd. De afstand tussen het hoofd en de steun mag niet meer dan vijf centimeter zijn.

Meer informatie

Vereniging van Neurologie (2008) CBO-Richtlijn Diagnostiek en Behandeling van mensen met Whiplash Associated Disorder I/II 
www.diliguide.nl/document/3411/whiplash.html 

Informatie van de Whiplash Stichting Nederland 
www.whiplashstichting.nl/

Informatie van het Academisch Ziekenhuis Maastricht 
www.pijn.com/nl/patienten/oorzaak-pijn/diagnoses-per-regio/aangezicht-hoofd-nek/whiplash/ 

Informatie van orthopeden over whiplash 
www.orthopedie.nl/whiplash/