Werkhouding en werkplek

Werkhouding en werkplek

Werkhouding en lichamelijke belasting

Van een verkeerde werkhouding kun je lichamelijke klachten krijgen. Werknemers melden zich jaarlijks ziek voor enkele dagen tot enkele maanden vanwege lichamelijke klachten. Een groot deel van de zieken heeft last van de rug of klachten aan pees- en spieraanhechtingen. Deze klachten komen voor een belangrijk deel door verkeerde houdingen en bewegingen bij de uitvoering van het werk.

De afgelopen jaren is steeds meer bekend geworden over lichamelijke belasting en het voorkomen van lichamelijke overbelasting. Sommige instellingen en bedrijven zijn al ver met het beleid op het gebied van fysieke belasting, bij andere staat het nog in de kinderschoenen.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Eisen aan de werkplek

Een werkdag bestaat uit een lange, onafgebroken keten van werkhoudingen. Normaal gesproken krijg je daar geen problemen van. Het is belangrijk dat je de werkplek kunt aanpassen. Daarmee voorkom je ongunstige werkhoudingen.

  • Dit vraagt flexibiliteit van de werkplek. Bijvoorbeeld een tafel die je in hoogte kunt verstellen.
  • De werkplekken moeten ook rekening houden met de lichaamsmaten van medewerkers.

Zo kun je bijvoorbeeld voorkomen dat je ver moet reiken of een onhandige kijkhoek hebt. Voorkom klachten door rekening te houden met de effecten die bepaalde houdingen en bewegingen op het menselijk lichaam hebben.

Spierarbeid en werkhouding

Je kunt spieren op verschillende manieren gebruiken. Dat belast het lichaam op een andere manier. De volgende soorten spierarbeid zijn van toepassing voor je werkhouding:

  • Dynamische spierarbeid: de spieren worden aangespannen en gaan daarna weer terug naar de vorige stand.
  • Statische spierarbeid: de spieren worden aangespannen en blijven 4 seconden of langer in die stand.

Statische spierarbeid komt voor als je een niet-neutrale werkhouding aanneemt. Bijvoorbeeld bukken, knielen en werken in een gedraaide houding.

Bij niet-neutrale werkhoudingen heb je een grote tot zeer grote spierspanning nodig om het lichaam in die houding te brengen en te houden. Dat kun je maar kort volhouden zonder nadelige effecten voor het lichaam. Statische inspanningen belemmeren de doorbloeding van het lichaam. Het transport van voedings- en afvalstoffen in het lichaam wordt dan ook belemmerd. 

Het is verstandig om staande en zittende statische werkhoudingen te vermijden. De werkplek hoort het lichaam te ondersteunen in een goede houding. Daarnaast moeten taken uitvoerbaar zijn in een gezonde houding.

Werkplek instellen

De elementen van een werkplek bepalen welke werkhouding je aanneemt. Voorbeelden van elementen zijn:

  • Stoel.
  • Tafel.
  • Plaatsing van bedieningsmiddelen.
  • De afstand en de hoek tot het te lezen papier.
  • Plaatsing van hulpmiddelen.

Mensen verschillen sterk in lengte. Daarom moeten de elementen van de werkplek in hoogte of afstand verstelbaar zijn.

Gezond staand werken

Bij staand werk dragen de benen en voeten het hele lichaamsgewicht. Om het lichaamsgewicht te dragen, zijn de beenspieren aanhoudend aangespannen. Door deze statische belasting krijgen mensen vermoeide benen. Naast de benen belast staand werk vaak ook de rug, nek en schouders.

Voorovergebogen staand werk geeft zwaardere belasting van de spieren. Dat komt doordat de rugspieren de romp in evenwicht moeten houden. Deze houding kan op den duur chronische aandoeningen aan de rug veroorzaken. 

Het is verstandig om staand werken zoveel mogelijk af te wisselen met andere werkhoudingen, zoals zitten en lopen. De volgende punten zijn van belang bij het ontwerp van een werkplek voor staand werk:

  • Een juiste werkhoogte.
  • Een hellend werkvlak.
  • Voldoende ruimte voor voeten en knieën.
  • De juiste reikafstanden.
  • Goed zicht op het werkobject.

Gezond zittend werken

De volgende maatregelen helpen voorkomen dat je voorovergebogen zit en met een gekromde rug en een geknikte nek werkt:

  • Een lendesteun. Bij een gekanteld werkvlak op de juiste hoogte kan een lendesteun de natuurlijke krommingen in de rug behouden en stabiliteit geven aan de romp. Tussen zitting en rugleuning is een vrije ruimte nodig om het onderste deel van het bekken vrij te laten.
  • Een vooroverhellende zitting. Deze draagt bij aan de natuurlijke vorm van de wervelkolom. Om te voorkomen dat je naar voren schuift, steun je op je onderbenen of je voeten.
  • Armleggers. Deze vangen het gewicht op van de armen (die 10% van het lichaamsgewicht uitmaken). Zo belast je je nek en schouderspieren minimaal. In een houding waarbij de bovenarmen ontspannen langs het lichaam hangen, is de belasting van de nek- en schouderspieren gering.

Nadelen van knielen en hurken

Vaak of lang knielen of hurken, kan tot gezondheidsklachten leiden. Bij knielen of hurken belast je delen van je benen extra. Nadelen van hurken en knielen:

  • De knie staat in een ongunstige positie. De positie geeft een verhoogd risico op een slijmbeursontsteking.
  • Je hebt geen stabiel steunvlak. De kleinste veranderingen in je houding kunnen er dan al voor zorgen dat het zwaartepunt van je lichaam buiten het steunvlak valt. Dan is er extra statische spierkracht nodig om die werkhouding vast te houden.
  • Hurken en knielen kunnen de bloeddoorstroming van de onderbenen hinderen.
  • Bij hurken en knielen staan het enkelgewricht en de voet vaak langdurig in een extreme houding.

Deze nadelen geven aan dat je hurken en knielen zoveel mogelijk moet proberen te voorkomen. Als het toch moet, doe het dan beter niet te lang.

Armstanden

Als je je armen langdurig zijwaarts en/of omhoog reikt, zorgt dat voor extra spierspanning in je nek en schouders. Als je dit lang doet, hindert het de doorbloeding van je nek, schouders en armen. Hoe hoger je je armen moet heffen, hoe zwaarder het is. 

Bij het werken met handgereedschappen staan de onderarmen en polsen vaak noodgedwongen in een positie die extra belastend is voor de gewrichten. Pezen en banden komen daardoor extra onder spanning te staan. Dat kan leiden tot irritaties en mogelijke ontstekingen. Zulke houdingen kun je beter niet te lang achter elkaar uitvoeren. 

Variatie in werkhoudingen

Er zijn verschillende mogelijkheden om werkhoudingen af te wisselen. Je kunt je werk zo proberen te organiseren dat je verschillende soorten taken krijgt met verschillende werkhoudingen (afwisselingen tussen zitten, staan en lopen). Hierbij kun je denken aan:

  • Taakroulatie (aanbieden van meerdere verschillende taken).
  • Taakverruiming (uitvoeren van meerdere, min of meer vergelijkbare taken).
  • Taakverrijking (toevoegen van nieuwe taken van ‘hoger’ niveau, bijvoorbeeld controle of toezichthoudende taken).

Bij iedere taak is het verstandig om werk- en rusttijd op elkaar af te stemmen.

Meer informatie

Informatie van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 
www.arboportaal.nl/onderwerpen/themas/fysieke-belasting

Informatie van diverse arbodeskundigen 
www.arbokennisnet.nl/kennisdossier_werkplekinrichting.html 
www.arbokennisnet.nl/kennisdossier_fysieke_belasting.html 

Voskamp, P., Peereboom, K.J., Scheijndel van, P.A.M (2007). Handboek ergonomie. Kluwer, Alphen aan den Rijn. 

Kuiper, C. et all (2015). Arbeid en gezondheid. Een handboek voor paramedici en arboprofessionals. Bohn Stafleu van Loghum, Houten.