Slapeloosheid

Iedereen slaapt wel eens slecht. Dit hoeft niet meteen een probleem te zijn. Maar als iemand langere tijd meerdere dagen per week slecht slaapt, met een slaaptekort en problemen overdag tot gevolg, is sprake van chronische slapeloosheid, ofwel de slaapstoornis insomnie. Insomnie betekent letterlijk ‘geen slaap’. Het ontstaat door te weinig slaap en/of slaap van onvoldoende kwaliteit.

De Hartlijn: voor al uw vragen bij chronisch hartfalen

Oorzaken

Slapeloosheid kan verschillende oorzaken hebben.

  • Lichamelijke klachten (zoals pijn, benauwdheid, jeuk, frequent nachtelijk toiletbezoek).
  • Psychische aandoeningen (zoals een depressie, posttraumatisch stresssyndroom, verslaving, angststoornis of manie
  • Neurologische ziekten (zoals de ziekte van Parkinson, dystonie of de ziekte van Alzheimer).
  • Een emotionele gebeurtenis (zoals overlijden van een dierbare, conflict, huwelijk).
  • Bijwerkingen van bepaalde geneesmiddelen.
  • Onregelmatige werktijden.
  • Een jetlag.
  • Een snurkende partner.
  • Spanningen en zorgen.
  • Leefstijl.
  • Slaapgewoonten. Denk aan teveel of te laat eten en/of sporten, roken en alcohol drinken laat in de avond, een slecht bed, teveel geluid of licht in de slaapkamer en in slaap vallen met de radio en/of TV aan. De ene dag laat en de andere dag vroeg naar bed gaan en overdag dutjes doen, werkt ook tegen vanwege het onregelmatige ritme.

Als iemand nog niet zo lang slecht slaapt, is vaak nog wel een oorzaak te achterhalen. Soms wordt de oorzaak van slapeloosheid niet duidelijk. Als de slapeloosheid langer duurt, spelen namelijk vaak meerdere factoren een rol. De slapeloosheid kan ook blijven bestaan nadat de oorzaak verdwenen is. Dat kan komen doordat er angst is ontstaan om weer niet goed te slapen. Een andere slaapstoornis, zoals het restless legs syndroom (RLS), kan ook slapeloosheid met een slaaptekort en functioneringsklachten overdag tot gevolg hebben.

Symptomen

  • Mensen die last hebben van slapeloosheid slapen slecht, liggen vaak te draaien en te piekeren in hun bed en zijn bij het opstaan niet uitgerust. Slapeloosheid kan gekenmerkt worden door lang wakker liggen, moeite met inslapen, niet kunnen doorslapen of geruime tijd voordat de wekker gaat wakker worden en dan niet meer in slaap kunnen komen. Een combinatie van deze symptomen kan ook voorkomen.
  • Zowel de kwaliteit als de hoeveelheid slaap zijn onvoldoende.
  • Overdag zijn er klachten als chronische moeheid, extreme slaperigheid, prikkelbaar en lusteloos zijn, slechter presteren en problemen hebben met onthouden en concentreren.
  • Mensen met slapeloosheid maken zich vaak veel zorgen of ze wel genoeg slaap krijgen en kunnen erg gefrustreerd raken als ze niet in slaap kunnen vallen.
  • Het kost meestal veel moeite om normaal te functioneren, zowel thuis als op het werk.
  • Er is vaak sprake van een verminderde alertheid, wat de kans op bijvoorbeeld verkeersongevallen verhoogt.
  • Daarnaast kan slapeloosheid gevolgen hebben voor de kwaliteit van relaties en de gezondheid. Zo kan het leiden tot misbruik van of verslaving aan alcohol, geneesmiddelen of drugs.
  • Omdat mensen met slapeloosheid zo moe zijn, proberen ze soms overdag of vroeg in de avond even te slapen waardoor de slapeloosheid alleen maar toeneemt. Ondanks de gestoorde nacht en slaperigheid overdag zal er in geval van slapeloosheid, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het slaapapneusyndroom, echter vrijwel nooit sprake zijn van ongewild in slaap vallen overdag.

Diagnose

De diagnose wordt in eerste instantie gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt en eventueel een lichamelijk onderzoek. Daarnaast kan het bijhouden van een slaapdagboek inzicht geven in het slaappatroon. Ook kan aanvullend onderzoek worden gedaan, bijvoorbeeld in de vorm van bloedonderzoek. 

Soms is uitgebreid slaaponderzoek nodig. Uit dit onderzoek blijkt dan vaak dat iemand een verkeerd idee heeft over de eigen slaapduur, welke korter lijkt dan deze in werkelijkheid is. De patiënt denkt bijvoorbeeld dat hij drie tot vier uur slaapt, terwijl blijkt dat hij zes uur slaapt.

Zelfzorg

Aan de hand van de volgende tips en adviezen kunt u zelf veel doen om uw slaap te verbeteren. 

Slaapgewoonten

  • Gebruik de slaapkamer niet om te werken of voor andere inspannende bezigheden.
  • Zorg voor een rustige, donkere, koele, goed geventileerde slaapkamer en een goed bed.
  • Houd een ritueel aan voor het slapen gaan, bijvoorbeeld steeds meer lampen uitschakelen naarmate het later wordt of alvast nachtkleding aantrekken. Zo bereidt u zich voor op het slapen en kunnen uw lichaam en geest hieraan wennen.
  • Als u na een kwartier nog niet slaapt, sta dan op en ga in een andere kamer iets anders doen dat afleidt en ontspant. Ga pas weer naar bed als u slaperig bent.
  • Houd een vast ritme aan in de tijden waarop u naar bed gaat en weer opstaat.
  • Doe geen dutjes overdag.

Slaapgedachten

  • Als u niet kunt slapen omdat u ligt te piekeren, kunt u praten over uw zorgen en plannen of deze ergens opschrijven zodat u ze vervolgens kunt loslaten.
  • Raak niet in paniek als u denkt dat slapen niet lukt en bedenk dat niet slapen geen ramp is. De slaap komt uiteindelijk meestal vanzelf en hoe meer u zich verzet tegen niet slapen, hoe erger het wordt.

Ontspanning

  • Sporten is goed, maar doe dit overdag of vroeg in de avond, om te voorkomen dat u te alert bent om te gaan slapen.
  • Doe een uur voor het slapengaan iets waarvan u ontspant, bijvoorbeeld een warm bad nemen, naar rustige muziek luisteren of een ademhalings- of ontspanningsoefening.
  • Gebruik in de uren voor het slapen gaan geen dranken die cafeïne of alcohol bevatten en vermijd nicotine en veel eten.
  • Een beker warme melk drinken voordat u naar bed gaat kan wel helpen. Warme melk bevat namelijk de stof tryptofaan, die een slaapverwekkend effect heeft.

Aan de slag

  • Om inzicht in uw slaappatroon te krijgen, kunt u een paar weken een slaapdagboek bijhouden. U schrijft erin op hoe laat u gaat slapen en weer opstaat, hoe vaak u tussentijds wakker bent geworden en wat u hebt gedaan, gegeten en gedronken voordat u ging slapen.
  • Volg een slaapcursus , waarbij u uitleg krijgt over slapen, slaapstoornissen en manieren leert om de kwaliteit en/of lengte van uw slaap te verbeteren.

Naar de huisarts

  • Als u al langere tijd slecht slaapt en bovenstaande tips en adviezen niet helpen, raadpleeg dan uw huisarts. Doe dit ook als uw functioneren overdag flink verstoord wordt door uw slechte slapen of als u denkt dat uw slapeloosheid het gevolg is van lichamelijke klachten, psychische problemen of uw geneesmiddelen. Neem zo mogelijk uw slaapdagboek mee.

Behandeling

Als slapeloosheid ontstaat door een ander probleem, dan is het van belang dit eerst aan te pakken. Denk hierbij aan een lichamelijk en/of psychisch probleem of een bijwerking van een geneesmiddel. Vaak verdwijnt de slapeloosheid vervolgens vanzelf. 

In de overige gevallen kan slapeloosheid met de bovenstaande adviezen verbeteren. Houd hierbij wel in gedachten dat u het minstens enkele weken moet volhouden. 

Ook kan psychische begeleiding slaapklachten verminderen. Dat kan onder meer door aandacht voor verandering van gedrag rond en denken over slaap. En door factoren die aan slapeloosheid bijdragen aan te pakken. 

Slaapmiddelen bieden slechts in bepaalde gevallen uitkomst. Doe dit altijd in overleg met uw huisarts vanwege de risico’s en bijwerkingen.

Meer informatie

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap 
www.nhg.org/standaarden/samenvatting/slaapproblemen-en-slaapmiddelen

Informatie van de Hersenstichting 
www.hersenstichting.nl/alles-over-hersenen/hersenaandoeningen/slaapstoornissen

Algemene informatie over slapeloosheid 
http://nl.wikipedia.org/wiki/Slapeloosheid 

Harvey, A.G., Tang, N.K. and Browning, L. (2005), "Cognitive approaches to insomnia", Clin Psychol Rev, vol. 25, no. 5, July, pp. 593-611. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15979771

Neubauer, D.N. (2005), "Insomnia", Prim Care, vol. 32, no. 2, June, pp. 375-388.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19742410

Over Medicinfo

Medicinfo biedt betrouwbare, actuele informatie over gezond zijn, gezond blijven - en wat u daar zelf aan kunt doen.