Schizoaffectieve stoornis

Schizoaffectieve stoornis

Inleiding

Een schizoaffectieve stoornis is een psychische aandoening die kenmerken heeft van zowel schizofrenie als van een stemmingsstoornis. De stemmingsstoornis kan zowel een depressie als een manie zijn. Of de stemming kan sterk wisselend zijn. 

Een schizoaffectieve stoornis is één van de vormen van een langdurige psychose
Maar sommige onderzoekers menen dat het eigenlijk een vorm van schizofrenie is en geen apart ziektebeeld. 

Er is nog weinig bekend over hoe vaak het voorkomt. Waarschijnlijk ontstaat het in de vroege volwassenheid.

Volg een webinar over het vinden van de beste zorg

Hoe krijgt u de beste zorg die ook nog eens past bij úw situatie? In de gratis webinars van CZ krijgt u handig advies en praktische tips van professionals.

Bekijk hier de webinars

Oorzaken

De precieze oorzaak van een schizoaffectieve stoornis is niet bekend. Waarschijnlijk speelt erfelijkheid een rol, omdat van zowel schizofrenie als van stemmingsstoornissen bekend is dat ze van generatie op generatie kunnen worden overgedragen. Een schizoaffectieve stoornis komt dan ook vaker voor bij mensen bij wie in de familie stemmingsstoornissen of schizofrenie voorkomt. 

Andere factoren vergroten de kans op het ontstaan van een schizoaffectieve stoornis, zoals traumatische levenservaringen, veel stress en overmatig alcohol- of drugsgebruik.

Symptomen schizoaffectieve stoornis

Mogelijke symptomen:

  • Hallucinaties. Hallucineren is iets waarnemen dat er in werkelijkheid niet is. Dit kan een geur zijn, een nare smaak, geluiden, beelden of gevoelens. Iemand kan bijvoorbeeld denken dat er beesten over zijn lichaam kruipen. Een hallucinatie kan eenvoudig zijn, bijvoorbeeld een hard geluid horen. Of complex, zoals allerlei stemmen horen of een heel schouwspel zien.
  • Wanen. Wanen zijn denkbeelden die niet stroken met de werkelijkheid. Bijvoorbeeld het waanidee dat iemand in contact staat met een hogere macht, of dat hij achtervolgd wordt.
  • Veranderd denken. Vaak gaat het denken heel chaotisch en onsamenhangend. Mensen zijn dan niet goed te volgen voor buitenstaanders. Ze springen van de hak op de tak.
  • Veranderd gedrag. Chaotisch, druk gedrag of juist helemaal niet meer bewegen (katatonie).
  • Cognitieve problemen. Moeite met dingen onthouden en concentreren. Ook kunnen mensen snel afgeleid zijn.
  • Depressie. Mensen kunnen erg somber zijn. Soms zo erg dat ze zelfdoding overwegen. Ze kunnen het gevoel hebben niet belangrijk te zijn, of alle interesse en plezier verliezen.
  • Manie. Dit uit zich in extreme euforie, opwinding, prikkelbaarheid en verminderde slaapbehoefte.
  • Vaak ontbreekt het inzicht in de ziekte.
  • Sociaal isolement en zelfverwaarlozing.

Diagnose

De diagnose schizoaffectieve stoornis wordt gesteld door het gesprek met de patiënt, observatie van zijn gedrag en informatie van naasten. Ook informatie over de voorgeschiedenis is van belang. Dit zijn onderdelen van het psychiatrisch onderzoek.

Behandeling schizoaffectieve stoornis

De behandeling bestaat uit medicijnen en psychotherapie. De behandeling kan poliklinisch (thuis) gebeuren, in een dagbehandeling of tijdens een opname in een psychiatrisch ziekenhuis. 

Soms is een gedwongen opname en gedwongen behandeling nodig. Hiervoor gelden strikte, wettelijk vastgestelde normen. Het belangrijkste criterium is dat mensen een gevaar voor zichzelf of voor anderen vormen. 

Medicijnen 
De medicijnen die voorgeschreven worden, zijn een combinatie van de medicijnen die gebruikt worden bij schizofrenie en stemmingsstoornissen. Dus een combinatie van antipsychotica en middelen die de stemming beïnvloeden. Dat kan een antidepressivum zijn, of een zogenaamde stemmingsstabilisator (zoals lithium). 

Psychotherapie 
Met psychotherapie wordt geprobeerd om iemand bewust te maken van zijn aandoening en hem handvaten te bieden om hiermee om te gaan. Vaak wordt cognitieve gedragstherapie toegepast. Onder de behandeling valt ook:

  • Informatie geven over het ziektebeeld en de symptomen (psycho-educatie).
  • Leren omgaan met stress.
  • Ondersteuning bij sociale contacten. Dat gebeurt door middel van groepstherapie.
  • Begeleiding van naasten.

Vooruitzichten

Een schizoaffectieve stoornis bestaat vaak langdurig. Behandeling moet dan ook langdurig worden gegeven. Over het algemeen is het beloop gunstiger dan bij andere psychiatrische ziektes. Er is wel enige achteruitgang in het sociaal functioneren, maar lang niet zoveel als bij schizofrenie of een stemmingsstoornis.

Mogelijke complicaties:

  • Verslaving aan drugs, alcohol of nicotine.
  • Bij niet goed innemen van de medicatie bestaat een risico op terugval.
  • Zelfdoding.
  • Gevolgen van manisch gedrag (bijvoorbeeld schulden maken of seksuele ontremming).

Meer informatie

Informatie van het Trimbos-instituut 
www.trimbos.nl/onderwerpen/psychische-gezondheid/schizofrenie/onderscheid-met-andere-stoornissen

Website van Ypsilon (Vereniging voor familieleden en naasten van mensen met een verhoogde kwetsbaarheid voor psychose). 
www.ypsilon.org/psychose 

(Engelstalige) informatie van de Mayo Clinic 
www.mayoclinic.com/health/schizoaffective-disorder/DS00866/DSECTION=treatments-and-drugs 

Owoso A., Carter C.S., Gold J.M. e.a. (2013), “Cognition in schizophrenia and schizo-affective disorder: impairments that are more similar than different.” Psychological Medicine, E-pub ahead of print 
www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23522057 [25.06.2013].