Psychose

Psychose

Een psychose is een ernstige psychiatrische stoornis. Psychotische mensen zijn het contact met de werkelijkheid kwijt. Dit kan zich uiten in de zaken die hieronder staan.

  • Hallucinaties Mensen zien, horen, ruiken, voelen of proeven dingen die er in werkelijkheid niet zijn. Deze hallucinaties kunnen heel beangstigend zijn.
  • Waanbeelden Mensen hebben ideeën die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Bijvoorbeeld het idee hebben dat ze steeds achtervolgd worden.
  • Veranderingen in het denkproces Het denken van mensen kan te snel gaan, of juist te traag, of kan heel chaotisch zijn. Hierdoor komen mensen verward over.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Een psychose komt vaak voor. Geschat wordt dat twee procent van de Nederlanders ooit een psychose doormaakt.

Oorzaken

oe psychoses ontstaan is nog niet helemaal duidelijk. Wetenschappers denken dat het maken heeft met dopamine. Dat is een stof in de hersenen. Dopamine is één van de neurotransmitters. 

Neurotransmitters zijn stofjes die nodig zijn om signalen tussen hersencellen door te geven. Bij een psychose is er te veel dopamine in bepaalde hersengebieden en te weinig dopamine in andere gebieden. Hierdoor raakt de werking van de hersencellen verstoord. 

Iedereen kan een psychose krijgen. Er is meestal niet één oorzaak aan te wijzen. Of iemand psychotisch wordt, hangt af van een aantal zaken. Die staan hieronder genoemd.

  • De kwetsbaarheid van mensen om een psychose te ontwikkelen. Dit is voor een deel genetisch bepaald (bijvoorbeeld bij schizofrenie). Maar ook ouderen, zwakbegaafde mensen of mensen met hersenletsel zijn kwetsbaarder voor het ontwikkelen van een psychose.
  • De prikkels die een psychose kunnen uitlokken. Prikkels kunnen divers zijn: emotionele stress, drugs, medicijnen, alcohol, lichamelijke ziektes.

Als iemand erg kwetsbaar is, zullen weinig prikkels al tot een psychose leiden. Maar ook minder kwetsbare mensen kunnen psychotisch worden. Bijvoorbeeld door lang niet of te weinig slapen.

Vormen van psychose

Niet elke psychose is een vorm van schizofrenie. Er zijn veel verschillende vormen van een psychose. Een psychose kan langdurig aanwezig zijn, of kort. Het kan eenmalig voorkomen, of steeds terugkeren. Ook kan het gekoppeld zijn aan een bepaalde periode in het leven van mensen. 

Mogelijke psychotische stoornissen staan hieronder genoemd.

  • Schizofrenie.
  • Schizofreniforme stoornis. Heeft dezelfde kenmerken als schizofrenie. Deze stoornis duurt echter nooit langer dan zes maanden.
  • Kortdurende psychotische stoornis. Bijvoorbeeld een reactieve psychose, na een ingrijpende gebeurtenis (zoals een overlijden).
  • Gedeelde psychose , ofwel folie-à-deux.
  • Psychose bij een manie.
  • Schizoaffectieve stoornis. Hierbij bestaat naast de psychose ook een stemmingsstoornis.
  • Psychose door middelengebruik, zoals drugs of alcohol.
  • Kraambedpsychose is een psychose die ontstaat na de bevalling.
  • Psychose door lichamelijke aandoeningen, bijvoorbeeld een delier of bij dementie).
  • Waanstoornis.

Symptomen

Symptomen van een psychose staan hieronder genoemd.

  • Hallucinaties. Hallucineren is iets waarnemen dat er in werkelijkheid niet is. Dit kan een geur zijn, een nare smaak, geluiden, beelden of gevoelens (bijvoorbeeld kruipende beesten over het lichaam). Een hallucinatie kan eenvoudig zijn, bijvoorbeeld een hard geluid horen. Hallucinaties kunnen ook complex zijn, waarbij mensen allerlei stemmen horen of een heel schouwspel zien.
  • Wanen. Wanen zijn denkbeelden die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Bijvoorbeeld het waanidee dat iemand in contact staat met een hogere macht. Of het waanidee dat iemand achtervolgd wordt.
  • Veranderd denken. Vaak gaat het denken heel chaotisch en onsamenhangend bij mensen met een psychose. Mensen zijn dan niet goed te volgen voor buitenstaanders. Ze springen van de hak op de tak.
  • Chaotisch druk gedrag of juist helemaal niet meer bewegen (katatonie).

Bijkomende symptomen van een psychose staan hieronder genoemd.

  • Moeite met zaken onthouden en concentreren. Ook kunnen mensen snel afgeleid zijn.
  • Angst. Het verlies van contact met de realiteit kan heel beangstigend zijn. Hallucinaties en wanen hebben vaak een bedreigend karakter.
  • Depressie. Mensen kunnen erg somber zijn. Soms zo erg dat ze aan zelfdoding denken.
  • Weinig initiatief en interesse tonen, tot niets komen, weinig spreken of teruggetrokken gedrag vertonen.
  • Geen besef van de psychose of inzicht in de ziekte hebben.

Bij een psychose wordt onderscheid gemaakt tussen ‘positieve’ en ‘negatieve’ symptomen. De positieve symptomen zijn symptomen die door de psychose erbij komen. Ze zijn zeker niet positief in de normale zin van het woord. Hallucinaties, wanen en chaotisch gedrag en denken zijn positieve symptomen. Bij negatieve symptomen ontbreekt er iets, bijvoorbeeld initiatiefverlies of vervlakking van de gevoelens.

Voortekenen

Soms hebben mensen verschijnselen die een mogelijke psychose aankondigen voordat iemand psychotisch wordt. Die verschijnselen staan hieronder genoemd.

  • Prikkelbaarheid.
  • Slaapproblemen.
  • Minder energie hebben.
  • Argwanend zijn.
  • Sociale contacten verwaarlozen.
  • Zichzelf niet goed meer verzorgen (zelfverwaarlozing).
  • Onlogische reacties.

Diagnose

Artsen stellen de diagnose psychose aan de hand van een aantal zaken. Dat zijn een gesprek met de patiënt, observatie van zijn gedrag en informatie van naasten. Ook informatie over de voorgeschiedenis van de persoon is van belang. 
Dit zijn onderdelen van het psychiatrisch onderzoek . 

Welke vorm van psychose er is, is niet altijd meteen duidelijk. Als artsen vermoeden dat de psychose een lichamelijke oorzaak heeft, doen zij aanvullend onderzoek. Bijvoorbeeld bloedonderzoek of beeldvormend onderzoek (zoals een röntgenonderzoek of een CT-scan).

Behandeling

De behandeling van psychoses hangt af van welke vorm van psychose de patiënt heeft. 

Een belangrijk deel van de behandeling is medicatie (antipsychotica ). Hierdoor verdwijnen de symptomen van een psychose. Daarnaast is psychotherapie een deel van de behandeling. Psychotherapie richt zich op het leren leven met (terugkerende) psychose en het verminderen van stress. Ook begeleiding van mensen rond de patiënt is een onderdeel van de behandeling. 

De behandeling van psychoses kan poliklinisch gebeuren, waarbij iemand thuis blijft. Psychoses kunnen ook behandeld worden in een dagbehandeling of tijdens een opname in een psychiatrisch ziekenhuis. 

Soms is bij psychoses een gedwongen opname en gedwongen behandeling nodig. Hiervoor gelden strikte, wettelijke vastgestelde normen. Het belangrijkste criterium voor dwang is dat mensen een gevaar vormen voor zichzelf of voor anderen.

Meer informatie

Informatie van het AMC 
www.amcpsychiatrie-psychose.nl/behandeling_wat_is_een_psychose.htm 

Website van Anoiksis (Vereniging voor en door mensen met psychosegevoeligheid) 
www.anoiksis.nl/content/anoiksis-vereniging 

Website van Ypsilon (Vereniging voor familieleden en naasten van mensen met een verhoogde kwetsbaarheid voor psychose). 
www.ypsilon.org/psychose 

Informatie van het Trimbosinstituut over schizofrenie 
www.trimbos.nl/onderwerpen/psychische-gezondheid/schizofrenie 

Patiëntenversie van Multidisciplinaire Richtlijn Schizofrenie 
www.ggzrichtlijnen.nl/uploaded/docs/AF0796%20MDR%20Schizofrenie%20patientenversie.pdf 

Informatie van de Rijksoverheid over gedwongen opname 
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geestelijke-gezondheidszorg/gedwongen-opname-en-dwang-in-de-zorg

Over Medicinfo

Medicinfo biedt betrouwbare, actuele informatie over gezond zijn, gezond blijven - en wat u daar zelf aan kunt doen.