Pleinvrees

Pleinvrees

Pleinvrees is een fobie waarbij iemand bang is voor situaties of plaatsen waar het moeilijk is snel hulp te krijgen of te kunnen vluchten. Pleinvrees heet ook wel agorafobie, naar het Griekse woord ‘agora’ (marktplein). Daarnaast kan iemand angst hebben voor de schaamte die samen kan gaan met een openlijke angst- of paniekreactie. Pleinvrees kan op zichzelf staand voorkomen, maar gaat meestal gepaard met een paniekstoornis. Een paniekstoornis bestaat uit plotseling optredende en terugkerende aanvallen van intens onbehagen of angst. De stoornis ontstaat meestal tussen de 15 en 35 jaar. Pleinvrees komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Oorzaken

De oorzaak van pleinvrees is niet precies bekend. De stoornis komt vaker voor in bepaalde families. Het is niet duidelijk of erfelijke factoren hierbij een rol spelen of psychosociale factoren, zoals opvoeding en contacten. Wanneer een paniekstoornis aanwezig is, kan pleinvrees ontstaan uit angst dat er iets onaangenaams gebeurt.

Symptomen pleinvrees

Kenmerkend voor pleinvrees is het uit angst vermijden van bepaalde situaties of plaatsen. Dit zijn bijvoorbeeld winkelcentra, luchthavens, het openbaar vervoer, liften, markten, kerken en restaurants. In ernstige gevallen sluiten patiënten zich in huis op en weigeren ze jarenlang de veiligheid van hun eigen omgeving te verlaten. Soms gaat pleinvrees gepaard met andere fobieën.

Pleinvrees heeft een aantal symptomen:

  • Angst om alleen te zijn.
  • Angst om de controle over zichzelf te verliezen in openbare ruimten
  • Angst om bepaalde situaties niet te kunnen ontvluchten
  • Angst om van anderen te worden gescheiden.
  • Prikkelbaarheid.
  • Afhankelijk zijn van andere mensen.
  • Niet-realistische gevoelens.
  • Gevoelens van hulpeloosheid.

Pleinvrees kan plotseling ontstaan of zich geleidelijk ontwikkelen. Vaak verergeren de symptomen in de loop van de tijd. Sommige patiënten kunnen hun pleinvrees tijdelijk overwinnen. Dit gebeurt als zij het gevoel hebben veilig te zijn, bijvoorbeeld wanneer ze een vriend of familielid om zich heen hebben.

Mensen met pleinvrees kunnen ook last hebben van paniekaanvallen. Dit zijn plotseling optredende en terugkerende aanvallen van intense angst. De aanvallen treden op in de gevreesde situatie of op de gevreesde plaats. Deze aanvallen duren ongeveer 10 minuten. Ze worden gekenmerkt door vier of meer van de volgende symptomen:

  • Een snelle hartslag.
  • Zweten.
  • Trillen
  • Kortademigheid.
  • Pijn op de borst.
  • Het gevoel te moeten braken of een onbehaaglijk gevoel in de buik.
  • Opvliegers of rillingen.
  • Duizeligheid.
  • Abnormale belevingen, zoals tintelingen of gevoelloosheid in bepaalde lichaamsdelen
  • Een gevoel van onwerkelijkheid of van zichzelf los te staan.
  • Angst de controle over zichzelf te verliezen, gek te worden of dood te gaan.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische en familiaire voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt en de symptomen. Ook wordt een lichamelijk en psychiatrisch onderzoek verricht. Daarnaast kunnen bepaalde aanvullende onderzoeken onderliggende lichamelijke aandoeningen uitsluiten. Aanvullende onderzoeken zijn bijvoorbeeld bloedonderzoek en een hartfilmpje.

Behandeling van pleinvrees

De behandeling van pleinvrees heeft als doel patiënten opnieuw in de samenleving te laten integreren en te laten functioneren. De behandeling bestaat uit een methode uit de cognitieve gedragstherapie. Hierbij worden patiënten blootgesteld aan steeds sterkere prikkels die de angst bij hen oproepen. Zo kunnen zij aan de prikkels wennen. Dit heet ‘gradual exposure’. Zo wordt bijvoorbeeld aangeraden in het begin een tijdlang voor de huisdeur te staan totdat de angst verdwijnt of minimaal is. Daarna gaat de patiënt een stukje verder van huis. Dit kan bijvoorbeeld een blokje om zijn of naar een winkel gaan. 

De arts kan kortdurend middelen voorschrijven die een eventuele depressie (antidepressiva) en angst bestrijden (anxiolytica). Deze medicijnen kunnen de symptomen van pleinvrees verlichten. De dosering en duur van de behandeling met geneesmiddelen hangt af van de ernst van de symptomen. 

Cognitieve gedragstherapie en geneesmiddelen kunnen afzonderlijk of in combinatie met elkaar worden gebruikt. Maar bepaalde medicijnen, vooral angstremmende middelen, kunnen een depressie veroorzaken bij inname van grote hoeveelheden. Dit kan de werking van cognitieve gedragstherapie tegengaan.

Complicaties

Pleinvrees kan functioneren op het werk belemmeren. Dit kan soms tot ontslag of arbeidsongeschiktheid leiden. Daarnaast heeft pleinvrees een nadelige invloed op sociale contacten en relaties. Dit kan een depressie veroorzaken. Soms ontstaat misbruik van bijvoorbeeld drugs of alcohol.

Prognose

Pleinvrees is vaak langdurig aanwezig. Maar na een standaardbehandeling met geneesmiddelen en/of cognitieve gedragstherapie treedt vaak wel verbetering op.

Meer informatie

De Beurs, E. (2009). Paniekstoornis en Agorafobie. ISBN 9789031342723 

Website van de ADF Stichting (Angst, Dwang en Fobie) 
http://www.adfstichting.nl 

Algemene informatie over pleinvrees 
wikipedia.org/wiki/Agorafobie

Algemene informatie over fobie 
wikipedia.org/wiki/Fobie

Artikel uit het tijdschrift The Psychiatric Clinics of North America 
www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi