Manie

Manie

Een manie is een psychiatrische stoornis die wordt gekenmerkt door een zeer uitgelaten stemming. Meestal is een manie een onderdeel van een bipolaire stoornis, waarbij een periode van manie wordt afgewisseld met een depressie. Soms wordt een manie veroorzaakt door een lichamelijke aandoening of als bijwerking van medicijnen. Een manie kan leiden tot veel problemen op sociaal en relationeel gebied.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Symptomen

Een manie wordt gekenmerkt door een extreme uitgelatenheid. Mogelijke andere symptomen:

  • Overdreven vrolijkheid.
  • Prikkelbaarheid en snel boos zijn.
  • Het gevoel alles aan te kunnen.
  • Weinig behoefte aan slaap.
  • Veel praten, bellen of e-mailen.
  • Gedachtes die alle kanten op schieten.
  • Snel afgeleid zijn.
  • Niet stil kunnen zitten, veel doen en hiermee niet kunnen stoppen.
  • Meer zin in seks of zelfs seksuele ongeremdheid.
  • Impulsieve dingen doen zonder rekening te houden met eventuele nadelige gevolgen, zoals te hard rijden of te veel geld uitgeven.

Een manie kan gepaard gaan met psychotische symptomen zoals hallucinaties en wanen.
Een hallucinatie is een waarneming die er in werkelijkheid niet is, zoals stemmen horen terwijl niemand praat.
Wanen zijn onjuiste overtuigingen die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Bijvoorbeeld grootheidswanen, waarbij iemand denkt dat hij beroemd is of uitzonderlijke talenten bezit. 

Symptomen

Een mildere vorm van een manie wordt hypomanie genoemd. Een hypomanie heeft ongeveer dezelfde symptomen als een manie, maar minder hevig. Het veroorzaakt dan ook vaak geen sociale of relationele problemen. Soms is een hypomanie een voorbode van een manie.

Diagnose

Het is soms lastig om een manie te herkennen. Daarbij voelt iemand zich tijdens een (hypo)manie over het algemeen zo goed dat lang niet altijd aan een ziekte wordt gedacht. Vaak als er een crisissituatie ontstaat, wordt ook de diagnose gesteld.

De diagnose wordt meestal door een huisarts of psychiater gesteld op grond van de symptomen, observatie van het gedrag en informatie van naasten. Er zijn diverse vragenlijsten om de diagnose en het ernst van het beeld te bevestigen.
Naast een psychiatrisch onderzoek wordt ook altijd lichamelijk onderzoek en bloedonderzoek gedaan. Dat gebeurt om uit te sluiten dat de symptomen worden veroorzaakt door drugs, geneesmiddelen of een onderliggende lichamelijke aandoening. 

Behandeling

De behandeling van een manie is hetzelfde als de behandeling van een bipolaire stoornis. Het bestaat uit een combinatie van medicijnen en psychotherapie. Er kan onderscheid gemaakt worden tussen de acute behandeling en de onderhoudsbehandeling.

Behandeling in de acute fase
De behandeling van een manie is er op gericht om de symptomen zo snel mogelijk te verminderen. Dit gebeurt door middel van medicijnen en het inbouwen van voldoende rust en structuur. Het meest gebruikte geneesmiddel is de stemmingsstabilisator lithium. Of er wordt gestart met middelen tegen epilepsie, die ook als stemmingsstabilisator werken.

Wanneer de slaap erg verstoord is, of als iemand veel last heeft van onrust, dan kunnen slaap- en kalmeringsmiddelen helpen. Meestal worden dan benzodiazepines voorgeschreven, die bij voorkeur niet langer dan enkele weken worden gebruikt omdat ze verslavend kunnen zijn. In geval van psychotische symptomen worden antipsychotica voorgeschreven.

Als de symptomen niet verdwijnen met de medicijnen, kan ECT (elektroconvulsieve therapie, ofwel elektroshocktherapie) nodig zijn. Dit werkt vaak wel effectief.

De behandeling kan poliklinisch (thuis) gebeuren of in een dagbehandeling. Maar vaak is een tijdelijke opname in een psychiatrisch ziekenhuis nodig.

Soms is een gedwongen opname en gedwongen behandeling nodig. Hiervoor gelden strikte, wettelijk vastgestelde normen. Het belangrijkste criterium is dat mensen een gevaar voor zichzelf of voor anderen vormen.

Onderhoudsbehandeling met medicijnen
Om de stemming na een episode stabiel te houden en een nieuwe manie (of depressie) te voorkomen, moeten vaak gedurende langere tijd geneesmiddelen worden gebruikt. Het geneesmiddel van eerste keuze is in dit geval ook een stemmingsstabilisator. 

Stoppen met de medicatie?

Meestal wordt de medicatie een aantal jaren voortgezet. Lithium en andere stemmingsstabilisatoren tasten de persoonlijkheid niet aan. Wel kunnen er hinderlijke bijwerkingen optreden als erge dorst, trillen en gewichtstoename.

Hierdoor kan de motivatie om het middel te gebruiken sterk afnemen. Met name wanneer een manische of depressieve episode voorbij is, kan stoppen met medicatie verleidelijk zijn. Maar juist dan is voortzetting van de medicatie noodzakelijk om een nieuwe manie of depressie te voorkomen. Stoppen met lithium leidt er zeer vaak toe dat symptomen binnen afzienbare tijd terugkeren, zeker wanneer het gebruik plotseling wordt gestaakt.

Wanneer de bijwerkingen veel problemen veroorzaken, is het verstandig dit met de behandelaar te bespreken en te bekijken of behandeling met een ander middel mogelijk is. Ook vrouwen die zwanger willen worden, kunnen het best met de psychiater overleggen over het al dan niet stoppen met de medicatie. 

Andere behandelingen

De behandeling van een manie en bipolaire stoornis bestaat naast geneesmiddelen vaak uit voorlichting, ook wel psycho-educatie genoemd, aangevuld met psychotherapie.

Psycho-educatie
Psycho-educatie geeft kennis over de symptomen van een manie of bipolaire stoornis. Het helpt bij het leren omgaan met de gevolgen ervan. Ook leren patiënten hierdoor (voortekenen van) een manische of depressieve episode herkennen.

Psycho-educatie gebeurt in de vorm van een cursus of vaardigheidstraining, of door middel van gesprekken met de behandelaar. Dit is ook zeer nuttig voor de familie en andere betrokkenen.

Psychotherapie

Mogelijke vormen van psychotherapie die effectief waren bij een bipolaire stoornis:

  • cognitieve gedragstherapie
  • interpersoonlijke en sociaalritmetherapie
  • gezinstherapie

Vooruitzichten

Wanneer een manie onderdeel is van een bipolaire stoornis, is genezing niet mogelijk. Met medicijnen kunnen symptomen onderdrukt worden. Toch heeft het negatieve gevolgen voor de kwaliteit van leven: mensen met een bipolaire stoornis ervaren die lager dan gezonde mensen.

Mensen met een bipolaire stoornis hebben daarnaast een groter risico op vroegtijdig overlijden. Dit komt omdat zelfdoding regelmatig voorkomt. Daarnaast lijden ze vaker aan hartaandoeningen en is er een groter risico op verslavingen aan alcohol, drugs of nicotine (roken).

Voor mensen in de omgeving, zoals familieleden, collega’s en vrienden, is een bipolaire stoornis meestal ook erg moeilijk en belastend. 

Meer informatie

Informatie van het Trimbos-instituut
www.trimbos.nl/onderwerpen/psychische-gezondheid/bipolaire-stoornis/symptomen

Informatie van het Kenniscentrum Bipolaire Stoornissen
www.kenniscentrumbipolairestoornissen.nl/

Informatie van de Vereniging voor Manisch Depressieven en Betrokkenen
www.vmdb.nl

Informatie van thuisarts over een bipolaire stoornis
www.thuisarts.nl/bipolaire-stoornis/ik-heb-bipolaire-stoornis

Informatie van de Vereniging voor Gedrags- en Cognitieve Therapie
www.vgct.nl/over-cgt/wat-is-cgt

Informatie van de Stichting Pandora
www.stichtingpandora.nl/jcms/

Informatie van de Rijksoverheid over gedwongen opname
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/geestelijke-gezondheidszorg/gedwongen-opname-en-dwang-in-de-zorg