Informatie over slapen

Slapen

Een mens slaapt bijna een derde van zijn leven. Het is een noodzakelijke activiteit van en voor onze hersenen. Problemen met slapen hebben een grote impact op de kwaliteit van ons leven. Maar wat is slaap nu eigenlijk precies?

Volg een webinar over het vinden van de beste zorg

Hoe krijgt u de beste zorg die ook nog eens past bij úw situatie? In de gratis webinars van CZ krijgt u handig advies en praktische tips van professionals.

Bekijk hier de webinars

Wat is slaap?

Slaap is een dagelijks terugkerende toestand waarin het lichaam tot rust komt. Tijdens de slaap treden allerlei veranderingen op in het lichaam. Zo ontspannen veel spieren zich, dalen de bloeddruk en lichaamstemperatuur en vertragen de hartslag en de ademhaling. De hersenen blokkeren prikkels van buiten waardoor men tot op zekere hoogte afgesloten is van de buitenwereld.

Maar slaap is geen constante toestand; dat is te zien en te meten. Zo rolt een mens tijdens de slaap van de ene op de andere zijde en wisselen perioden van diepe slaap en lichte slaap elkaar af.

Slaapfasen

De slaap kent vijf fasen: het sluimeren, de lichte slaap, de diepere slaap, de zeer diepe slaap en de droomslaap. De droomslaap wordt ook wel REM-slaap genoemd. REM staat voor ‘rapid eye movement’. Deze slaapfase is genoemd naar de snelle oogbewegingen die tijdens die fase optreden. Tijdens de slaap worden deze vijf fasen telkens herhaald. Eén keer de vijf fasen ‘doorlopen’ wordt een slaapcyclus genoemd.

De eerste slaapfase begint met sluimeren en gaat over in een lichte slaap. In deze fase wordt iemand niet meer van elk geluid wakker. Maar als hij wordt gewekt, heeft hij nog niet het gevoel diep geslapen te hebben.

Dan volgt de diepe slaap en de zeer diepe slaap. In deze fasen zijn mensen moeilijk te wekken. Als dit toch gebeurt, zijn ze gedesoriënteerd en hebben ze tijd nodig zich te realiseren waar ze zijn. In deze fase kan het lichaam uitrusten en weer energie opbouwen.

Na de diepe en de zeer diepe slaap volgt de droomslaap. De hersenen zijn actief met dromen, geheugenfuncties en het verwerken van informatie en emoties. Deze fase kost de meeste energie. Na elke droomslaapfase wordt iemand vaak kort en meestal onbewust wakker. Daarna begint de volgende slaapcyclus.

Slaapcyclus

Bij een normaal slaappatroon duurt een slaapcyclus steeds ongeveer 1,5 tot 2 uur. Elke nacht maakt iemand dus 4 tot 5 keer een slaapcyclus door. In de loop van de nacht neemt de hoeveelheid diepe slaap af en nemen lichte slaap en droomslaap toe. Het is dan normaal om af en toe even bewust wakker te worden, vooral tegen de ochtend.

De eerste 4 tot 6 uur van de slaap (de eerste 3 slaapcycli) is de kernslaap. De kernslaap bevat vrijwel alle diepe slaap en een groot deel van de droomslaap. Dat zijn de 2 slaapfasen die van essentieel belang zijn voor de kwaliteit van de nachtrust. De vierde en eventueel vijfde slaapcyclus bevatten vrijwel geen diepe slaap meer en worden de restslaap genoemd.

Slaapduur

Het is een fabeltje dat iedereen 8 uur slaap per nacht nodig heeft, want dat verschilt per persoon. De één kan prima functioneren met 5 uur slaap per nacht, terwijl de ander zich na 10 uur nog niet echt uitgerust voelt. Iemand slaapt goed als hij elke nacht volledig herstelt van de energie die hij overdag verbruikt. Hij is uitgerust en kan goed reageren en presteren.

Een goede slaap wordt vooral bepaald door de kwaliteit van de kernslaap. Mensen met een goede kernslaap zouden genoeg moeten hebben aan 4 tot 6 uur ononderbroken slaap aan het begin van de nacht. Maar mensen met een minder goede kernslaap voelen zich niet uitgerust na 4 tot 6 uur slapen, en ook niet wanneer ze langer slapen. Wie overdag regelmatig geestelijk en lichamelijk ontspant, kan een goede kernslaap krijgen. Krampachtig vasthouden aan 8 uur slaap heeft weinig zin, maar overdag tussendoor ontspannen kan dus wel helpen om beter uitgerust op te staan.

Functie van slaap

Waar slapen voor dient, is niet precies duidelijk. Aangenomen wordt dat het vooral nodig is voor herstel. Daarnaast komt iemand tot rust en krijgt hij weer energie. De diepe slaap wordt vooral gezien als bevorderend voor herstel van de lichamelijke toestand, terwijl de droomslaap van belang zou zijn voor het emotionele evenwicht. De kernslaap bevat vrijwel alle diepe slaap en een groot deel van de droomslaap, en is dus heel belangrijk voor herstel.

Een andere manier om de slaap te begrijpen, is te kijken naar wat er gebeurt bij niet of te weinig slapen. Slaapgebrek blijkt de werking van de hersenen sterk te beïnvloeden. Het tast het geheugen, het denk-, concentratie- en spraakvermogen, de reactiesnelheid, de besluitvaardigheid en het gevoel voor tijd en ruimte aan. Daarnaast is slaapgebrek slecht voor het immuunsysteem en de geestelijke en lichamelijke gezondheid. Ook verhoogt het de kans op overgewicht.

Slaapritme

Ook het moment waarop iemand slaapt, kan van invloed zijn op de kwaliteit van de nachtrust. Iedereen heeft namelijk zijn eigen dag- en nachtritme (slaap-waakritme). Dat ritme bepaalt dat iemand niet op elk gewenst moment in slaap kan komen. De beste tijd om te slapen wordt bepaald door de biologische klok. Deze interne klok maakt dat iemand in de loop van de avond slaperig worden zodat hij ‘op tijd’ naar bed gaat. Het zorgt er ook voor dat het lichaam ’s ochtends voor het wakker worden energie heeft voor een actieve dag. Signalen uit de omgeving, vooral de afwisseling licht en donker, zorgen voor een goede afstemming van de biologische klok.

Dromen

Wat dromen is en waarvoor het dient, is niet precies bekend. Vaak wordt een droom beschreven als de verzameling van beelden, geluiden, gedachten en gevoelens die iemand ervaart als hij slaapt. Omdat iemand vaak droomt over dingen die overdag zijn gebeurd of die hem hebben beziggehouden, wordt aangenomen dat dromen helpen om te verwerken. Ook zou de hoge hersenactiviteit tijdens dromen een functie hebben bij het opruimen, sorteren, opslaan en wissen van herinneringen. De droomslaap vervult daarmee een rol bij zowel onthouden als vergeten.

Slecht slapen of slaapstoornis?

Iemand slaapt slecht als hij niet lang genoeg slaapt of als hij de slaapfasen niet goed doorloopt. Of iemand goed slaapt, is het best af te meten aan hoe uitgerust hij zich overdag voelt. Korte tijd niet goed slapen, is geen probleem. Er is sprake van een slaapstoornis als iemand lange tijd bijna elke nacht niet goed slaapt en zich overdag moe, prikkelbaar of slaperig voelt.

Effect van leeftijd

De behoefte aan en de opbouw van de slaap hangt ook af van de leeftijd. Zo slapen baby’s gemiddeld 16 tot 18 uur per dag met veel diepe slaap en REM-slaap. Oudere mensen hebben vaak al genoeg aan 6 uur slapen met weinig REM- en diepe slaap. Mensen gaan dus korter en oppervlakkiger slapen naarmate ze ouder worden.

Effect van geslacht

Vrouwen hebben vaker last van slaapproblemen dan mannen. Dat komt door hormonale en psychosociale verschillen. Vrouwen hebben te maken met wisselende hormoonspiegels van oestrogenen en progesteron, onder meer tijdens de menstruatiecyclus, zwangerschap en overgang. Deze hormonen beïnvloeden de slaap. Oestrogenen beïnvloeden de hoeveelheid REM-slaap en progesteron zorgt voor een slaperig en vermoeid gevoel.

De psychosociale verschillen omvatten bijvoorbeeld dat vrouwen vaker alerter slapen, vooral als er kinderen zijn. Deze verhoogde waakzaamheid zou kunnen verklaren waarom vrouwen vaker slechter slapen.

Effect van stress

Slecht slapen en stress hebben veel met elkaar te maken. Wie lang slecht slaapt, kan chronische stress krijgen. Chronische stress kan slecht slapen veroorzaken of verergeren. Wie veel stress heeft, heeft ook een verhoogde hersenactiviteit. Een goede kernslaap wordt mede bepaald door de hoeveelheid hersenactiviteit. Hoe minder hersenactiviteit, hoe dieper en meer ontspannen de kernslaap. Mensen met veel stress komen dus niet tot een goede kernslaap. Zij kunnen het best proberen overdag regelmatig te ontspannen en ‘niks’ te doen voor het slapen gaan.

Meer informatie

Algemene informatie over slaap
nl.wikipedia.org/wiki/Slaap_(rust)

Algemene informatie over de REM-slaap
nl.wikipedia.org/wiki/Remslaap

Informatie van de Nederlandse Vereniging voor Neurologie over slaapstoornissen
www.neurologie.nl/uploads/140/486/Slaapstoornissen.pdf