Hoog cholesterol

Hoog cholesterol

Cholesterol is een vetachtige stof die onmisbaar is voor ons lichaam. Het is nodig voor de bouw van lichaamscellen en de vorming van geslachts- en bijnierschorshormonen. Daarbij speelt het een belangrijke rol in de spijsvertering. Driekwart van het cholesterol wordt door de lever gemaakt uit verzadigde vetten. Een kwart haalt het lichaam uit voeding. Meer dan de helft van de Nederlandse bevolking heeft een te hoog cholesterolgehalte (vetgehalte van het bloed). Vaak zijn leefwijze en voedingspatroon de oorzaak. Een verhoogd cholesterolgehalte kan leiden tot hart- en vaatziektes. Gewoonlijk is er evenwicht tussen opname en aanmaak van de hoeveelheid vetten en cholesterol door de lever. Deze tekst gaat over hoe dat evenwicht verstoord wordt. En hoe dit voorkomen kan worden.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Goed en slecht cholesterol

Om cholesterol in het lichaam te kunnen vervoeren, wordt het verpakt in een soort eiwitbolletjes (lipoproteïne). De verpakking van de lipoproteïne bepaalt of het cholesterol 'goed' of 'slecht’ is. Er zijn twee soorten lipoproteïnen.

  • HDL (Hoge Dichtheids Lipoproteïne) HDL wordt ook wel de ‘goede’ cholesterol genoemd. HDL zorgt ervoor dat overtollig cholesterol wordt afgevoerd naar de lever. De lever breekt het vervolgens af. HDL heeft hierdoor een beschermende werking. Hoe hoger de HDL-waarden in het bloed, hoe gezonder.
  • LDL (Lage Dichtheids Lipoproteïne) LDL wordt ook wel het ’slechte’ cholesterol genoemd. Overtollig LDL stapelt zich op in de bloedvatwand. Zo worden bloedvaten steeds nauwer en stugger. Hierdoor kan slagaderverkalking ontstaan en neemt het risico op hart- en vaatziektes toe.

Cholesterol en andere vetten

Naast cholesterol zijn er nog meer vetten in het bloed. Bijvoorbeeld triglyceriden. 'Lipiden' is de naam voor alle vetten samen.

Een verhoogd cholesterol wordt ook wel hypercholesterolemie genoemd. Maar ook andere vetspiegels kunnen te hoog zijn. Dan wordt ook wel gesproken van hyperlipidemie.

Oorzaken hoog cholesterolgehalte

Hieronder staan oorzaken van een hoog cholesterol.

  • Overgewicht.
  • Diabetes.
  • Erfelijke factoren (familiaire hypercholesterolemie).
  • Een traag werkende schildklier.
  • Bepaalde medicijnen.
  • Veel verzadigde vetten in de voeding of cholesterolrijke voeding.
  • Leeftijd: hoe ouder, hoe hoger het cholesterolgehalte.
  • Roken.
  • Weinig beweging.

Streefwaarden

Het cholesterolgehalte in het bloed wordt gemeten door een bloedonderzoek. In Nederland wordt de hoeveelheid cholesterol uitgedrukt in millimol per liter bloed, afgekort tot mmol/l. Een normale cholesterolwaarde is lager dan 6,5 mmol/l. In andere landen zijn soms andere maten gebruikelijk. Dit kan verwarring opleveren.

Iemands cholesterolwaarden kunnen van dag tot dag verschillen. Vandaar dat er vaak meerder metingen worden gedaan. De bloedwaarden van het totaal cholesterol alleen geeft te weinig informatie om daar conclusies aan te verbinden. Ook de waardes van de andere vetten en lipoproteïnes zijn van belang. De meting van triglyceriden en HDL wordt beïnvloed door de voeding. Blijf daarom liever nuchter voor een bloedonderzoek. Nuchter zijn betekent acht uur voor het onderzoek niks eten of drinken.

Hieronder staan de normale waarden bij gezonde mensen.

  • Totaal cholesterol (TC) moet lager zijn dan 6,5 mmol/l.
  • HDL moet bij mannen gelijk of hoger zijn dan 1 mmol/l. Bij vrouwen moet het HDL gelijk of hoger zijn dan 1,2 mmol/l. Hoe hoger het HDL, hoe gezonder iemand is.
  • LDL moet lager zijn dan 3,5 mmol, bij voorkeur lager dan 2,5 mmol/l.
  • De cholesterolratio. Dit is de verhouding tussen de cholesterol- en HDL-waarden. Deze moet minder zijn dan 5.
  • Triglyceriden. Hiervan is de streefwaarden gelijk of lager dan 2,1 mmol/l. Hoe lager het triglyceridengehalte in het bloed, hoe beter.

Let op: voor mensen met een hart- of vaatziekte of diabetes mellitus gelden andere streefwaarden. Zo moet het LDL dan lager dan 2,5 mmol/l zijn en het totale cholesterol lager dan 5,0 mmol/l.

Behandeling

Een hoog cholesterol is één van de risicofactoren voor hart-en vaatziektes. Een arts kan bij een verhoogd cholesterolgehalte een dieet of medicijnen voorschrijven en leefstijladviezen geven. Ook als iemand geen verhoogd cholesterol heeft, maar wel een hart- en vaatziekte, kan een arts medicijnen voorschrijven. Meestal zijn dit cholesterolverlagers (statines of lipidenverlagende middelen).

Medicijnen

Als alleen het cholesterol verhoogd is, is het niet meteen nodig om medicijnen te nemen. De volgende mensen komen in aanmerking voor een behandeling met medicijnen.

  • Mensen met een aangetoonde hart- of vaatziekte.
  • Mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziektes. Er wordt een inschatting gemaakt van het risico op basis van een combinatie van factoren: cholesterolgehalte, roken, diabetes mellitus, reumatoïde artritis, hoge bloeddruk, leeftijd, geslacht en familieleden met een hart- en vaatziekte voor het 60e jaar.
  • Mensen bij wie een familiaire hypercholesterolemie is aangetoond.

Zelf cholesterol verlagen

Met een gezonde leefstijl verlaagt u het cholesterolgehalte en het risico op hart- en vaatziektes. Met een gezonde leefstijl worden onderstaande onderdelen bedoeld.

  • Gezond gewicht. Een gezond gewicht krijgen en behouden verlaagt het risico op een hoog cholesterol. Overgewicht gaat vaak samen met een hoog cholesterol. 5-10% afvallen verkleint het risico al (als iemand overgewicht heeft).
  • Niet roken. Stoppen met roken heeft een gunstig effect op hart en bloedvaten. Stoppen met roken verhoogt het HDL-gehalte aanzienlijk. Zowel als iemand al een hart- en vaatziekte heeft gehad, als wanneer iemand helemaal gezond is. Op jonge leeftijd heeft stoppen met roken een groter effect dan op latere leeftijd, maar stoppen is voor alle rokers belangrijk. Probeer ook meeroken te voorkomen. Vermijd plaatsen waar gerookt mag worden. Vraag rokers om niet in uw huis of auto te roken.
  • Voldoende lichaamsbeweging. Door dagelijks 30 minuten matig intensief te bewegen wordt het risico op hart- en vaatziektes verkleind.
  • Gezonde voeding. Met een gezonde voeding kan het cholesterolgehalte met 10% verlaagd worden. Verzadigd vet en transvet hebben een negatief effect op het cholesterol. De belangrijkste bronnen voor deze vetten zijn vet vlees en volle melkproducten, roomboter, harde margarines, snacks, gebak en chocolade. Magere producten en producten met onverzadigde plantaardige vetten zijn gezonder. Denk daarbij aan zonnebloemolie, olijfolie, magere en halfvolle melkproducten en vette vis als haring, zalm, forel, sardines, heilbot, sprot en makreel. Producten die veel cholesterol bevatten, zijn eieren, orgaanvlees, paling en garnalen. Gebruik deze niet te veel. Wees ook zuinig met zout. Zout heeft een ongunstig effect op de bloeddruk en hart en bloedvaten.
  • Matig alcoholgebruik. Onder matig wordt maximaal 2 glazen alcohol per dag voor mannen en 1 glas per dag voor vrouwen verstaan. Er bestaan aanwijzingen dat dit een beschermend effect heeft op hart- en vaatziekten.

Meer informatie

Bij de Nederlandse Hartstichting 
www.hartstichting.nl/risicofactoren/hoog_cholesterol/ 

Het Voedingscentrum geeft informatie over gezonde voeding: 
www.voedingscentrum.nl/nl/zoek.aspx?query=cholesterol

Bij het Nederlands Huisartsen Genootschap 
https://www.nhg.org

Informatie over cholesterol 
www.cholesterolvoorlichting.nl/

Over Medicinfo

Medicinfo biedt betrouwbare, actuele informatie over gezond zijn, gezond blijven - en wat u daar zelf aan kunt doen.