Enneagram

Enneagram

Wat is het enneagram?

Het enneagram is een persoonlijkheidsmodel dat 9 persoonlijkheden onderscheidt en hun onderlinge relaties aangeeft. De naam enneagram komt uit het Grieks; ‘ennea’ betekent ‘9’ en ‘grammos’ betekent ‘punten’. Het is niet duidelijk hoe oud het enneagram precies is, maar het lijkt een eeuwenoud model te zijn.

Tegenwoordig wordt het enneagram door veel mensen en organisaties gebruikt. Het is niet wetenschappelijk onderbouwd. Daarom wordt het niet door reguliere psychologen gebruikt.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Mogelijkheden van het enneagram

Door met het enneagram te werken, leren mensen zichzelf en anderen beter te begrijpen. Werken met het enneagram geeft mensen inzicht in zichzelf. Mensen worden zich bewust van hun vaste patronen en van hun sterke en zwakkere punten. 

Het model geeft ook aan op welke punten iemand zichzelf nog kan ontwikkelen. Het enneagram is daarom geschikt voor persoonlijke ontwikkeling en groei.

Als een organisatie het enneagram gaat gebruiken, leren de werknemers elkaar beter begrijpen. Daardoor kan iedereen op waarde geschat worden. Door elkaars sterke punten te gebruiken en de minder sterke punten op te vangen, wordt het team sterker. Het model is daarom ook geschikt voor teambuilding.

Persoonlijkheidstypes in het enneagram

In de afbeelding hieronder staan de 9 persoonlijkheidstypes van het enneagram. De verschillende persoonlijkheden kunnen ook worden aangegeven met een nummer (bijvoorbeeld 'type 1', 'type 2', enzovoort). Elk type is gelijkwaardig; er is dus geen type dat beter of slechter is dan een ander type.

Enneagram
Elk type heeft een bepaalde manier om informatie uit de omgeving te sorteren. Dat gebeurt vanuit een bepaalde drijfveer, een basismotivatie. De basismotivatie geeft elk type specifieke gebieden waarop hij zijn aandacht richt en gebieden die hij vermijdt.

Elk type in het enneagram heeft sterke eigenschappen. Als iemand minder goed in zijn vel zit of te veel opgaat in zijn type, kunnen minder sterke eigenschappen tot uiting komen. Ook heeft elk type in het enneagram specifieke ontwikkelingsmogelijkheden. 

Het is niet zo dat het enneagram elk mens in één van de 9 vakjes plaatst en er dus maar 9 ‘soorten’ mensen bestaan. Elk mens is immers uniek. Het idee achter het enneagram is dat iedereen iets van elk type in zich heeft, maar dat één type overheerst. Het enneagram gaat over dat overheersende persoonlijkheidstype.

De volgende types worden onderscheiden:

  • De perfectionist.


Andere benamingen

Hervormer, verbeteraar, leraar.

Basismotivatie (drijfveer)

Goed zijn, dingen verbeteren.

Aandachtspunten

Wat gaat er fout? Wat kan er beter?

Vermijdingspunten

Fouten maken.

Sterke punten

Realistisch, gedisciplineerd, plichtsgetrouw, georganiseerd,
harde werker, oog voor detail, goed gemanierd, zelfstandig, verantwoordelijk, staat voor gelijkheid, gerechtigheid en waarheid.

Zwakkere punten

Zelfkritiek, schuldgevoel, eigen behoeften onderdrukken (werk
gaat voor), te hoge eisen stellen aan anderen, controlerend, ongeduldig, moeite met compromissen, emotioneel geremd.

Ontwikkelingsmogelijkheden

Accepteer dat niets volmaakt is en dat je het zelf ook niet hoeft te zijn.

  • De helper.

Andere benamingen Gever.
Basismotivatie (drijfveer) Voorzien in de behoeften van anderen, geliefd zijn.
Aandachtspunten Behoeften en gevoelens en anderen.
Vermijdingspunten Eigen behoeften.
Sterke punten Warm, betrokken, sociaal bewust, hulpvaardig, praktisch,
verzorgend, behulpzaam, attent, dienstverlenend, ruimte gevend aan de kwaliteiten van anderen, veel energie steken in relaties.
Zwakkere punten

Het nodig hebben om nodig te zijn, afhankelijk van waardering, emotioneel, veeleisend, manipulatief, moeite met ontvangen, moeite zichzelf te zijn (past zich teveel aan), trots, opdringerig, de belangrijkste willen zijn.

Ontwikkelingsmogelijkheden Heb ook oog voor je eigen behoeften, help anderen alleen als je echt om hen geeft en niet om er iets voor terug te krijgen.

  • De doener.

Andere benamingen Presteerder, motivator, kameleon, winnaar.
Basismotivatie (drijfveer) Presteren om geaccepteerd en gewaardeerd worden.
Aandachtspunten Taken uitvoeren
Vermijdingspunten Falen.
Sterke punten Efficiënt, extravert, levenslustig, energiek, optimistisch, zelfverzekerd, charmant, doelgericht, goede netwerker, makkelijke prater, uitblinker, kan anderen motiveren.
Zwakkere punten Te competitief, over gevoelens van zichzelf en anderen heen walsen, zichzelf verliezen in een rol, niet uitgepraat raken over zichzelf, prestaties overdrijven/veinzen.
Ontwikkelingsmogelijkheden Heb ook oog voor wie je werkelijk bent en niet alleen voor wat je presteert.

  • De romanticus.

Andere benamingen Individualist, artiest, idealist.
Basismotivatie (drijfveer) Het onbereikbare bereikbaar maken, hervinden wat verloren is.
Aandachtspunten Hetgeen dat er niet (meer) is.
Vermijdingspunten Het gewone, het alledaagse.
Sterke punten Gevoelsmens, empathisch, creatief, gevoelig, warm, scherpzinnig, betrokken, idealistisch, zelfbewust, opvallend, kunstzinnig, op zoek naar persoonlijke en spirituele groei.
Zwakkere punten Verwaarlozen van het hier en nu, moeizame relaties (aantrekken en afstoten wisselen elkaar af), de realiteit ontvluchten via symbolen en rituelen, preoccupatie met pijnlijke gevoelens en deze telkens willen doorleven, afgunst, opgaan in zichzelf, sterke stemmingswisselingen, hyperactief en roekeloos gedrag.
Ontwikkelingsmogelijkheden Leven, genieten en vervulling vinden in het hier en nu, het gewone en alledaagse accepteren.

  • De denker.

Andere benamingen Onderzoeker, observeerder, waarnemer.
Basismotivatie (drijfveer) Eigenheid beschermen.
Aandachtspunten Waarnemen, begrijpen.
Vermijdingspunten Indringing.
Sterke punten Leergierig, analytisch, zelfstandig, onafhankelijk, eerst denken dan doen, objectief, onderzoeker, scherpe waarnemer, goed inzicht, probleemoplosser (soms nog voordat anderen ze gezien hebben), origineel.
Zwakkere punten Terugtrekker, emotioneel afstandelijk, sociale isolatie, vluchten in modellen en structuren, intellectuele arrogantie.
Ontwikkelingsmogelijkheden Probeer je eigen behoeften niet langer weg te houden van anderen, betrokkenheid heeft ook veel positieve kanten.

  • De teamspeler.

Andere benamingen Loyalist, scepticus, beschermer.
Basismotivatie (drijfveer) Zorgen voor veiligheid en zekerheid.
Aandachtspunten Is er dreiging? Wat kan er mis gaan?
Vermijdingspunten Onzekerheid.
Sterke punten Opmerkzaam, waakzaam, levendige verbeelding, plichtsgetrouw, opkomen voor anderen, loyaal, gezond wantrouwen ten opzichte van autoriteiten, herkent onechtheid (bv verborgen agenda’s), verantwoordelijk, gevoel voor humor.
Zwakkere punten Twijfelaar, treuzelaar, uitsteller, voorkeur voor de rol van underdog, oppervlakkig, angstig, beschuldigend, sceptisch, duidelijke structuur nodig in relaties.
Ontwikkelingsmogelijkheden Probeer anderen te vertrouwen, probeer je angst te bestrijden door moedig te zijn.

  • De avonturier.

Andere benamingen Optimist, generalist, levensgenieter.
Basismotivatie (drijfveer) Blij, gelukkig en tevreden zijn.
Aandachtspunten Mis ik niets?
Vermijdingspunten Verveling.
Sterke punten Avontuurlijk, energiek, levendig, optimist, entertainer, multitasker, kan goed improviseren, sterk leervermogen, productief.
Zwakkere punten Thrill-seeker, snel afgeleid, al tijdens de ene uitdaging op zoek naar de andere, ontlopen van verantwoordelijkheid, bindingsangst.
Ontwikkelingsmogelijkheden Probeer taken af te maken voordat je aan iets anders begint.

  • De leider.

Andere benamingen Baas, uitdager.
Basismotivatie (drijfveer) De beste zijn, winnen
respect krijgen door sterk en confronterend te zijn en kwetsbaarheid te verbergen, zichzelf beschermen door sterk en vol vertrouwen te zijn.
Aandachtspunten Macht, kracht, dominantie, beheersing, conflict.
Vermijdingspunten Zwakheden, kwetsbaarheid.
Sterke punten Direct, onafhankelijk, zelfverzekerd, daadkrachtig, eerlijk, actiegericht, competitief, respectvol naar tegenstanders, groot rechtvaardigheidsgevoel, assertief, geen angst, goed in het verkrijgen van kapitaal en vermogen.
Zwakkere punten Moeite met eigen kwetsbaarheid, alles of niets-benadering, eigenbelang gaat voor, ontkennen van grenzen, excessief gedrag, boosheid, dominantie, botheid, confrontatie/conflicten opzoeken.
Ontwikkelingsmogelijkheden Probeer je ego opzij te zetten en zie en waardeer ook je kwetsbare kanten.

  • De bemiddelaar.

Andere benamingen Vredestichter.
Basismotivatie (drijfveer) Zorgen voor harmonie.
Aandachtspunten Ingeschatte verwachtingen en wensen van anderen.
Vermijdingspunten Conflict.
Sterke punten Vredelievend, evenwichtig, goedaardig, moeilijk boos te krijgen, ontvankelijk, ondersteunend, inlevend, innemend, luisteraar, oplossingsgericht.
Zwakkere punten Zichzelf uit het oog verliezen, over grenzen heen gaan, koppig, besluiteloos, moeite met ‘nee’ zeggen.
Ontwikkelingsmogelijkheden Verlies jezelf niet uit het oog, kom voor jezelf op, conflicten vermijden is niet altijd een juiste keuze.

Subtypes van de persoonlijkheidstypes in het enneagram

Elk persoonlijkheidstype in het enneagram heeft een aantal subtypes. Subtypes geven aan hoe iemand de 3 belangrijke uitdagingen van het leven aanpakt vanuit zijn type (voorzien in basisbehoeftes, sociaal functioneren en 1-op-1-relaties aangaan). Ieder subtype is als het ware een bepaalde copingstijl. De subtypes worden hier niet verder besproken.

Betekenis van de pijlen in het enneagram

In het enneagram staan pijlen. Bij elk persoonlijkheidstype begint een pijl en eindigt een pijl.

  • Pijlen die bij iemands type beginnen, geven aan wat er met die persoon gebeurt tijdens stress. Dit geeft dan ook de minder sterke punten van dat andere type aan.
  • Pijlen die bij iemands persoonlijkheidstype eindigen, geven aan welke sterke punten iemand overneemt van het andere type als hij ontspannen is.

Zo wordt duidelijk dat type 1 tijdens stress de minder sterke punten van type 4 laat zien en tijdens ontspanning de sterke eigenschappen van type 7 overneemt.

Persoonlijkheidstype bepalen met het enneagram

Elk mens heeft eigenschappen van alle 9 persoonlijkheidstypes van het enneagram in zich. Meestal heeft één type duidelijk de overhand. Maar het kan  ook zijn dat er meerdere types naar voren komen of juist dat er geen type duidelijk op de voorgrond staat. Je kunt hier achter komen door de beschrijvingen van de verschillende types te lezen en na te gaan met welk type je het meest overeenkomt. 

Daarnaast kun je een test doen op internet of tijdens een enneagramcursus of -workshop. Er zijn ook veel boeken over het enneagram geschreven die bij je zoektocht kunnen helpen. 

Meer informatie

Riso, D., De wijsheid van het enneagram, ISBN13: 9789069636849.

Het enneagram als weg naar verandering, Willem Jan van de Weterink, ISBN13: 9789055990979.

Over Medicinfo

Medicinfo biedt betrouwbare, actuele informatie over gezond zijn, gezond blijven - en wat u daar zelf aan kunt doen.