Encefalitis myelitis en encefalomyelitis

Encefalitis, myelitis en encefalomyelitis

Een encefalitis is een ontsteking van de hersenen, een myelitis is een ontsteking van het ruggenmerg en een encefalomyelitis is een ontsteking van zowel de hersenen als het ruggenmerg. Deze ontstekingen worden veroorzaakt door uiteenlopende infecties (vooral virusinfecties), een aantal stoornissen in het afweersysteem en bepaalde giftige stoffen.

Primaire encefalitis ontstaat als het virus de hersenen rechtstreeks aantast, primaire myelitis ontstaat als het virus het ruggenmerg rechtstreeks aantast. Secundaire encefalitis of secundaire myelitis treedt op als het virus eerst een ander deel van het lichaam heeft geïnfecteerd en zich vervolgens naar de hersenen respectievelijk het ruggenmerg verspreidt.

Het herpessimplexvirus, dat onder meer verantwoordelijk is voor een koortslip, kan een van de gevaarlijkste vormen van hersenontstekingen veroorzaken. Virussen die waterpokken/gordelroos, bof, mazelen, en mononucleosis infectiosa (de ziekte van Pfeiffer) veroorzaken, kunnen ook tot encefalitis leiden. Sommige virussen die door muggen en teken worden overgebracht (arbovirussen), kunnen een epidemie van encefalitis teweegbrengen. Ook rabiësvirussen, die voornamelijk worden overgedragen door dierenbeten, kunnen encefalitis veroorzaken.

Een enkele keer is een encefalitis of encefalomyelitis een complicatie van bacteriële hersenvliesontsteking, een andere infectie door een bacterie, of te wijten aan bepaalde injecties of inentingen. In een aantal gevallen van encefalomyelitis kan er geen duidelijke oorzaak voor worden gevonden. Bij mensen van wie het afweersysteem is verzwakt, bijvoorbeeld door hiv/aids of kanker, kan infectie met bepaalde parasieten en andere micro-organismen tot encefalitis leiden.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Symptomen

Meestal zijn de symptomen licht en is de ziekte van korte duur. De gebruikelijke symptomen zijn:

  • Koorts.
  • Hoofdpijn.
  • Overgevoeligheid voor licht (fotofobie).
  • Een algemeen gevoel ziek te zijn.

In een ernstige vorm kan encefalitis gepaard gaan met:

  • Hoge koorts.
  • Misselijkheid en braken.
  • Zware hoofdpijn.
  • Nekstijfheid.
  • Spierzwakte.
  • Slaperigheid.
  • Verwarring.
  • Stuipen.
  • Geheugenverlies.
  • Problemen met het gehoor, de spraak en het gezichtsvermogen.

Bij baby’s en jonge kinderen is het moeilijk deze kenmerkende symptomen te herkennen. Soms zijn kinderen prikkelbaar, lusteloos, eten ze niet goed, of braken ze. De zachte plekken in het schedeldak (de fontanellen) kunnen zichtbaar uitpuilen en het lichaampje kan stijf aanvoelen. Zieke baby’s die huilen, houden daar niet mee op of gaan nog harder huilen als ze worden opgepakt of als de ouders op een andere manier met ze bezig zijn.

Als ook het ruggenmerg is aangedaan (encefalomyelitis) kan er bovendien sprake zijn van:

  • Pijn in de onderrug en de benen.
  • Verlamming van de benen en geleidelijk minder gevoel daarin.
  • Verlies van controle over de blaas en de darmen.

Diagnose

Kennis van de medische voorgeschiedenis en een lichamelijk onderzoek van de patiënt helpen bij het stellen van de diagnosen encefalitis en encefalomyelitis. Om het ziekteverwekkende virus of ander micro-organisme te identificeren, kan het nuttig zijn de arts te informeren over een eventueel onlangs gemaakte reis of blootstelling aan teken of muggen.

Mogelijke onderzoeken:

  • Het bestaan van een infectie kan blijken uit onderzoek van de ruggenmergvloeistof, die wordt verkregen door een ruggenprik.
  • Het ziekteverwekkende virus kan soms worden opgespoord door bloed- en urineonderzoek.
  • Tegenwoordig bestaat er een groot aantal nauwkeurige tests waarmee de aanwezigheid van viraal DNA in lichaamsvocht kan worden aangetoond.
  • Opsporing van de eiwitten (antilichamen) die het afweersysteem in het bloed aanmaakt in reactie op infecties, is mogelijk dankzij bepaalde onderzoeken. Hierdoor kan worden nagegaan welke specifieke virussen de infectie hebben veroorzaakt.
  • Soms is een hersenfilmpje (EEG) noodzakelijk. Hiermee wordt de elektrische activiteit van de hersenen geregistreerd.
  • Om de plaats en de omvang van de infectie in de hersenen te bepalen en na te gaan of er een inwendige bloeding is geweest, wordt soms gebruikgemaakt van beeldvormend onderzoek zoals een CT- of MRI-scan.
  • Een myelografie is een röntgenonderzoek waarbij een kleurstof in het ruggenmergkanaal wordt ingebracht. Dit kan plaatsvinden om na te gaan of er een blokkade is.
  • Een enkele keer wordt een stukje van het hersenweefsel weggenomen (biopsie) om het ziekteverwekkende micro-organisme in het laboratorium op te sporen.

Behandeling

Meestal moeten mensen met een ontsteking van hersenen en/of ruggenmerg in het ziekenhuis worden opgenomen. Dat gebeurt zodat hun hartslag, bloeddruk, ademhaling en vochtbalans (om verdere zwelling in de hersenen te voorkomen) kunnen worden gecontroleerd.

Antibiotica worden voorgeschreven als de ontsteking wordt veroorzaakt door een bacterie. Voor de meeste virale infecties bestaat geen specifieke behandeling. Infecties met het herpessimplexvirus dan wel het varicellazostervirus kunnen wel worden behandeld. Beide virussen zijn gevoelig voor de werking van aciclovir.

Voldoende rust, goed eten en veel drinken helpen het immuunsysteem de infectie af te weren en verlichten de klachten. Tegen de pijn worden analgetica gegeven, tegen de koorts paracetamol en, indien nodig, kalmerende middelen tegen prikkelbaarheid of rusteloosheid.

Bij stuipen worden speciale medicijnen toegediend. In sommige gevallen zijn corticosteroïden (bijnierschorshormonen) als dexamethason nodig om de ontsteking in de hersenen te bestrijden.

Complicaties

Patiënten met encefalitis herstellen meestal volledig als de diagnose in een vroeg stadium is gesteld en behandeling snel volgt. In een aantal ernstige gevallen kan echter blijvend letstel ontstaan aan de hersenen en/of het ruggenmerg. Dit kan leiden tot moeilijkheden met het hoor-, spraak- en gezichtsvermogen, gedragsverandering, geheugenverlies, verlies van controle over de spieren en verlamming. Fysiotherapie en logopedie kunnen dan nodig zijn.

Het komt zelden voor dat het letsel aan de hersenen en/of het ruggenmerg zo ernstig is dat het tot de dood leidt. Baby’s en ouderen lopen een hoger risico dan mensen in andere leeftijdsgroepen om als gevolg van encefalitis te overlijden.

Preventie

Het is moeilijk om encefalitis of encefalomyelitis te voorkomen. Wel is het mogelijk maatregelen te treffen om het risico op deze infecties tot een minimum te beperken.

  • Mensen met mazelen, waterpokken, rodehond of de bof moeten worden geïsoleerd, zodat ze anderen niet kunnen besmetten. Nauw contact met patiënten moet worden vermeden.
  • Het risico op encefalitis als gevolg van bepaalde virusinfecties kan worden beperkt door vaccinatie. Tegen de bof, mazelen, waterpokken en rodehond bestaan werkzame vaccins.
  • In gebieden waar encefalitis door insectenbeten kan worden overgedragen, is het verstandig om sokken en schoenen te dragen en kleding die armen en benen bedekt. Insectenwerende middelen moeten worden gebruikt. ’s Morgens vroeg en bij het vallen van de avond, als muggen het actiefst zijn, is het beter binnenshuis te blijven.
  • Aangezien virussen die encefalitis veroorzaken ook door teken kunnen worden overgebracht, is het raadzaam dat mensen zichzelf controleren en een huisarts bezoeken wanneer ze een tekenbeet hebben opgelopen. Professioneel verwijderen van de teek en het in de gaten houden van het ontstaan van een rode ring om de beet, is daarbij belangrijk.
  • In gebieden waar dieren rabiës kunnen veroorzaken, is het verstandig deze dieren te mijden (bijvoorbeeld honden of vleermuizen).

Meer informatie


Informatie van de Hersenstichting Nederland
www.hersenstichting.nl/hersenontsteking

Informatie over ontsteking van de hersenen bij kinderen.
www.kinderneurologie.eu/herpesencefalitis

Hijdra, A., Koudstaal, P.J. and Roos, R.A.C. (2003), Neurologie, 3rd ed, Elsevier Gezondheidszorg, Maarssen.

Allen, C.M.C. and Lueck, C.J. (1999), Diseases Of The Nervous System, in: Haslett, C., Chilvers, E.R., Hunter, J.A.A. and Boon, N.A. (eds) Davidson’s Principles and Practice of Medicine, 18th ed, Churchill Livingstone, Philadelphia.

Clarke, C.R.A.(2002), Neurological Disease, in: Kumar, P. and Clark, M. (eds) Kumar and Clark Clinical Medicine, 5th ed, W.B. Saunders Company, Edinburgh.

Over Medicinfo

Medicinfo biedt betrouwbare, actuele informatie over gezond zijn, gezond blijven - en wat u daar zelf aan kunt doen.