Botontkalking

Botontkalking

Bij oudere mensen worden botten in het lichaam brozer. Bij sommige mensen zijn de botten erg broos. Dit heet botontkalking of osteoporose.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Oorzaken

Nieuw botweefsel vervangt continu oud botweefsel. Nadat het lichaam de botten heeft gevormd, zorgen mineralen als calcium en fosfor ervoor dat de botten hard worden. Botontkalking ontstaat als teveel oud botweefsel afbreekt of er te weinig nieuw weefsel aangroeit. Dit gebeurt onder meer bij de heup, de wervelkolom en de pols. 

Bij kinderen en jongvolwassenen gaat de aanmaak van nieuw botweefsel sneller dan de afbraak. Zo groeit de hoeveelheid bot in het lichaam. Rond het 35e jaar zijn bij de meeste mensen de botten het stevigst en is de botmassa het grootst. Na de 35 jaar gaat de afbraak van bot geleidelijk sneller dan de opbouw. Als de botten in de opbouwjaren niet de optimale botmassa bereiken, is de kans op botontkalking groter.

Botontkalking is niet alleen een ziekte van ouderen, het kan op elke leeftijd voorkomen. Hieronder staan de risicofactoren voor botontkalking:

  • Ouderdom.
  • Er zijn aanwijzingen dat botontkalking erfelijk is.
  • Vrouwen hebben meer kans op botontkalking dan mannen. Vrouwen hebben minder botmassa en verliezen sneller bot door de hormonale veranderingen tijdens de menopauze.
  • Mensen met een lichte huidskleur hebben meer kans op botontkalking dan mensen met een donkere huid.
  • Mensen met ziekten zoals hyperthyreoïdie (verhoogde schildklierwerking) en het syndroom van Cushing (verhoogde bijnierwerking) ontwikkelen eerder botontkalking.
  • Bovenmatig gebruik van bepaalde geneesmiddelen zoals schildklierhormonen en corticosteroïden (prednison) is een risicofactor voor botontkalking.
  • Roken en meeroken. De precieze rol van roken bij botontkalking is niet duidelijk. Onderzoekers weten wel dat roken bijdraagt aan zwakkere botten.
  • Overmatig alcohol drinken remt de vorming van nieuw bot. Het verstoort ook het vermogen van het lichaam om calcium op te nemen. De risico’s van overmatig alcohol drinken zijn bij mannen groter dan bij vrouwen.
  • Een levensstijl zonder voldoende lichaamsbeweging verhoogt het risico op botontkalking. Dat kan ook gebeuren bij langdurige bedrust bij ernstige ziekte of na een operatie.
  • Eetstoornissen en onvoldoende opname van vitamine D en calcium in de voeding verhoogt het risico op botontkalking.

Verschijnselen

In de vroege stadia van botontkalking hebben mensen gewoonlijk nog geen klachten. Klachten bij botontkalking zijn gewrichtspijn, pijn in de rug, problemen met staan of rechtop zitten. 

Een botbreuk door botontkalking komt vooral voor in de nek, de wervelkolom en in het gebied van de pols en de heup. De houding van ouderen kan afwijken doordat de ruggenwervel inzakt. Hierdoor krijgen zij een kenmerkende gebogen houding of gekromde rug en worden ze steeds kleiner.

Diagnose

Klachten van patiënten zijn belangrijk voor het stellen van de diagnose. Ook bloed- en urineonderzoek dragen bij aan het stellen van de diagnose. Met een DEXA-scan (dual energy X-ray absorptiometry) kan de botdichtheid en de botsterkte worden gemeten. Deze botdichtheid is bij botontkalking flink verminderd. 

Tests, zoals een echoscopie en een CT-scan, kunnen ook helpen bij het meten van de botdichtheid. Met behulp van röntgenfoto’s’s kunnen behandelaars een botbreuk ontdekken. Osteoporose kan niet met een gewone röntgenfoto worden aangetoond.

Behandeling

Door de juiste geneesmiddelen groeit de botmassa. Hierdoor neemt het risico op een botbreuk af. Bij vrouwen na de menopauze en bij vrouwen die geen eierstokken meer hebben, is hormoontherapie een mogelijke behandeling. Bij mannen is hormoontherapie met testosteron zinvol. 

Botbeschermende geneesmiddelen als bisfosfonaten voorkomen botafbraak en zorgen ervoor dat de botmassa behouden blijft. Tot de geneesmiddelen bij botontkalking behoren ook calcitoninen. Die vertragen de botafbraak. De behandeling van een botbreuk is bedrust, pijnstillers en zo nodig een operatie.

Wat kunt u zelf doen?

Mensen kunnen botontkalking voorkomen door regelmatige lichaamsbeweging en goede voeding. Door lichaamsbeweging worden de botten sterker. Regelmatig buiten zijn bij daglicht bevordert de botopbouw. 

Met de juiste voeding krijgen mensen voldoende calcium en vitamine D binnen. Veel calcium eten en drinken beschermt tegen botverlies. Calciumrijk voedsel is bijvoorbeeld melk, yoghurt, kaas, broccoli, sardientjes en zalm uit blik. Het is ook slim om niet te veel alcohol te drinken en niet te roken. 

Ouderen doen er verstandig aan om vallen te voorkomen. Daarom is het slim om voorwerpen waarover ze kunnen struikelen, zoals telefoon- en stroomdraden, goed weg te werken. Onderzoek aan de ogen is ook verstandig. Veel ouderen vallen omdat ze onvoldoende kunnen zien.

Meer informatie

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap 
www.nhg.org 

Informatie van de osteoporose stichting 
www.osteoporosestichting.nl

(Engels) Informatie van de National Library of Medicine (UK 2001,Oct. 1) 
https://medlineplus.gov/osteoporosis.html

(Engels) Informatie van de National Institute on Aging (2001, Oct. 11) 
www.nia.nih.gov

Drury, P.L. and Shipley, M. 1999, 'Rheumatology and bone disease', in Clinical Medicine, eds P. Kumar and M. Clark, 4th edn, Harcourt Publishers Limited, Edinburgh, London. 

Nuki, G., Ralston, S.H. and Luqmani, R. 1999, 'Diseases of the connective tissues, joints and bones', in Davidson's Principles and Practice of Medicine, eds C. Haslett, E.R.E. Chilvers, J.A.A. Hunter, and N.A. Boon, 18th edn, Churchill, Livingstone, London.