Bof

Bof

De bof is een plotseling opkomende, kortdurende en zeer besmettelijke infectie van de oorspeekselklieren. Deze infectie wordt veroorzaakt door het virus Myxovirus parotiditis, ook wel gewoon het bofvirus genoemd. De medische term voor de bof is parotitis epidemica.

Bof komt wereldwijd voor en vaker in dichtbevolkte gebieden. In gematigde klimaatzones komt de bof meestal aan het einde van de winter en in het voorjaar voor. In tropische gebieden zijn er geen seizoensinvloeden. Bofvaccinatie wordt maar in relatief weinig landen algemeen toegepast, waardoor de bof in veel landen een veelvoorkomende ziekte blijft.

De bof komt meestal voor bij schoolgaande kinderen – gewoonlijk in de leeftijd van vijf tot negen jaar - en jongvolwassenen, maar ook volwassenen kunnen deze infectie krijgen. Baby’s onder de twaalf maanden krijgen zelden de bof. Dat is waarschijnlijk te danken aan de aanwezigheid van antilichamen die zij via het bloed van hun moeder hebben ontvangen. Antilichamen zijn stoffen die het lichaam aanmaakt om zich tegen infecties te beschermen.

App de Dokter: altijd online bereikbaar

Geen zin in gedoe met inloopspreekuren en wachtkamers? Download App de Dokter en krijg binnen 1 uur antwoord.

Heb je een vraag over je gezondheid?
- Bijvoorbeeld over koorts die maar niet over gaat? 
- Een raar plekje op je huid? 
- Of een ingewikkelde bijsluiter? 

Chat met een medisch deskundige via App de Dokter. Gewoon vanaf je bank. 

Download App de Dokter

Oorzaak

De bof kan worden overgedragen door direct contact met speeksel of slijm uit de neus en de keel van iemand met de bof. Besmetting vindt ook plaats via inademing van virusbevattende vochtdruppeltjes, die vrijkomen als iemand niest, hoest of praat. De infectie kan daarnaast worden overgedragen via de handen en kleding, speelgoed, handdoeken, bestek, bekers en andere gebruiksvoorwerpen waarin het virus zit. Kinderen krijgen vaak de bof door onderlinge besmetting op school. Ook mensen die geen klachten hebben kunnen besmettelijk zijn.
De infectie is besmettelijk van zes dagen voor tot negen dagen na het optreden van de verschijnselen.

Verschijnselen

Tussen de besmetting en het ontstaan van de verschijnselen zit vaak een periode van ongeveer twee tot drie weken. Dit wordt de incubatietijd genoemd. De bof wordt in eerste instantie meestal gekenmerkt door lichte koorts, een algeheel gevoel van ziek zijn, verlies van eetlust en hoofd-, keel-, en spierpijn. Door ontsteking van de oorspeekselklier, die voor het oor ligt, kunnen aan één of beide zijden de wangen opzwellen. Eten, kauwen, slikken en het wijd openen van de mond zijn dan pijnlijk. De zwelling neemt eerst gedurende een paar dagen toe en verdwijnt dan langzaam. Ook de speekselklieren onder de tong en bij de kaak kunnen ontstoken raken.
De verschijnselen verdwijnen meestal binnen één tot twee weken. Na het doormaken van de ziekte is er levenslange bescherming tegen de bof. Naar schatting verloopt ongeveer een derde van de bofinfecties zonder klachten.

Diagnose

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt of ouders/verzorgers en de verschijnselen. Tevens wordt een lichamelijk onderzoek uitgevoerd. Bij twijfel kan door middel van bloedonderzoek in het laboratorium worden bepaald of in het bloed een verhoogde hoeveelheid antilichamen tegen de bof aanwezig is. Ook kan het bofvirus worden opgespoord in speeksel dat op kweek is gezet.

Behandeling

Bij een ongecompliceerd verloop van de bof bestaat de behandeling meestal uit verlichting van de verschijnselen met rust, veel drinken en pijnstillende en koortswerende middelen. Ook kan het aanbrengen van warme kompressen op de gezwollen speekselklier een verzachtende werking hebben. Het is raadzaam zure dranken en voedingsmiddelen te vermijden omdat deze de speekselklieren aanzetten tot het aanmaken van speeksel en dit is pijnlijk.
Het is van belang dat aan een kind geen aspirine wordt gegeven gezien de kans op het syndroom van Reye.

Complicaties

Bij jonge kinderen is er een kleine kans op een hersenvliesontsteking . Dit treft ongeveer één op de tweehonderd kinderen. Een hersenvliesontsteking door het bofvirus geneest meestal goed. Heel zelden ontstaat doofheid aan een oor.

Als mannen de bof krijgen kunnen de zaadballen ontstoken raken (orchitis ). Dit veroorzaakt pijn in de bal die kan uitstralen naar de onderbuik en kan leiden tot onvruchtbaarheid. Vrouwen kunnen door de bof een eierstokontsteking krijgen, welke pijn links of rechts in de onderbuik geeft maar slechts zeer zelden de vruchtbaarheid aantast.
Daarnaast zijn zeldzame complicaties van de bof tijdelijke nierfunctiestoornissen en ontstekingen van alvleesklier, schildklier, gewrichten, hart en lever.
Zwangere vrouwen tot de derde zwangerschapsmaand hebben bij het doormaken van de bof een licht verhoogd risico op een miskraam. Er is geen risico op geboorteafwijkingen bij het ongeboren kind of een vroeggeboorte. Vrouwen die korter dan dertien weken zwanger zijn, kunnen het beste contact met iemand die de bof heeft vermijden totdat diegene niet meer besmettelijk is.

Vaccinatie

In Nederland is sinds 1987 vaccinatie tegen de bof opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma in de vorm van de BMR-vaccinatie . Dit is een gecombineerd bof-mazelen-rodehond-vaccin. Kinderen worden volgens het Rijksvaccinatieprogramma tegen de bof ingeënt op de leeftijd van veertien maanden en negen jaar. Mensen geboren tussen 1978 en 1987 hebben eenmaal het vaccin gehad, op de leeftijd van negen jaar.

Het vaccin kan ook worden gegeven aan jongeren en volwassenen die de bof niet als kind hebben gehad. Mensen met koorts of een verzwakt afweersysteem, en dus weinig weerstand tegen infecties, en zwangere vrouwen mogen niet tegen de bof worden gevaccineerd. Ook moet tot drie maanden na een bofvaccinatie zwangerschap worden voorkomen.
Iemand die gevaccineerd is tegen de bof, kan deze ziekte nog wel krijgen maar de verschijnselen zijn dan mild.

Meer informatie

Informatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap
http://nhg.artsennet.nl/kenniscentrum/k_voorlichting/NHGPatientenbrieven/NHGPatientenbrief/PBA4h.htm

Informatie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
www.rivm.nl/rvp/overzicht_ziekten/bof/
www.rivm.nl/rvp/rijks_vp