Bloed of plasmadonor en sport

Bloed- of plasmadonor en sport

Veel sporters zijn bloeddonor. Maar veel duursporters zien er vanaf bloed te doneren, omdat ze bang zijn daardoor bloedarmoede te krijgen. In deze tekst wordt uitgelegd waarom bloedarmoede eerder bij duursporters ontstaat, wat daarvan de gevolgen zijn en op welke wijze duursporters toch donor kunnen worden.

Vraag het de medisch specialist 

Twijfels of onzekerheid na een ziekenhuisbezoek zijn heel gewoon. Gelukkig kunt u nu uw vragen als verzekerde van CZ bespreken met een onafhankelijk medisch specialist.

  • Telefonisch of online contact met een medisch specialist
  • Gratis & exclusief voor klanten van CZ
  • 100% vertrouwelijk

Zó werkt het

Bloedarmoede bij sporters

Een sporter met bloedarmoede kan allerlei vervelende klachten krijgen. Zoals een verminderd herstelvermogen na een zware training, een verhoogde kans op infecties, chronische vermoeidheid en ‘pap in de benen’. Uiteindelijk zal ook de sportprestatie onder bloedarmoede lijden. 

Er wordt van bloedarmoede gesproken als de concentratie van hemoglobine (Hb) in de rode bloedcellen (erytrocyten) te laag is. Bij mannen is dat het geval als het Hb onder de 8,1 mmol/l ligt en bij vrouwen onder de 7,5 mmol/l.

Vaak wordt bloedarmoede bij duursporters veroorzaakt door ijzertekort. Hierbij kunnen verschillende factoren meespelen:

  • In Nederlandse voeding zit maar net voldoende ijzer. Als de voeding van een sporter te weinig volkoren producten, vlees, vis, lever, groene groenten, vruchten en noten bevat, dreigt al snel een ijzertekort. Vrouwen eten vaak minder, waardoor ze minder ijzer met de voeding binnenkrijgen.
  • IJzer wordt slechts gedeeltelijk door het lichaam in&nbs;het maag-darmkanaal opgenomen. Hierbij is met name de ijzeropname uit plantaardige producten slecht. De opname kan verbeterd worden door het ijzer of de ijzerrijke producten gelijktijdig met vitamine C of vitamine C-rijke producten in te nemen. De opname wordt geremd bij gelijktijdige inname van koffie, thee en melk(producten).
  • De rode bloedcellen blijken bij sporters sneller kapot te gaan, vooral bij lopers. Dat zorgt voor ijzerverlies De oorzaak is waarschijnlijk een mechanische beschadiging van deze rode bloedcellen bij de hiellanding of doordat het hart het bloed vaker rondpompt. Het ijzerrijke hemoglobine, dat in de rode bloedcellen zit, komt dan vrij in de bloedbaan. Het wordt vervolgens met de urine uitgescheiden.
  • Daarnaast verliezen vrouwen ook nog bloed tijdens de menstruatie. Maar deze hoeveelheid bloedverlies wordt wel minder bij intensieve sportbeoefening.
  • Bloedarmoede heeft nog meer oorzaken. Zo kan het ook ontstaan door een vitaminetekort (vitamine B12 of foliumzuur) of door de aanwezigheid van een chronische ontstekingsziekte.

Door een relatieve verdunning van het bloed kan het Hb-gehalte van een duursporter (te) laag zijn. Dit is een normale aanpassing, want ‘dun’ bloed kan gemakkelijker rondgepompt worden door het hart. De (duur)sporter ondervindt hier geen klachten van als er sprake is van een verdunning van het bloed zonder ijzer- of vitaminetekort. 

Om de diagnose bloedarmoede door ijzergebrek te stellen, is een laag Hb-gehalte alleen niet voldoende. Er moet een bloedbepaling worden gedaan om een indruk te krijgen van de ijzervoorraad. Een groot deel van de duursporters blijkt een lage ijzervoorraad te hebben en heeft ijzertabletten nodig om deze voorraad op peil te houden.

Bloeddonor

Bij een bloeddonatie wordt ongeveer een halve liter bloed per keer afgenomen. Een volwassen persoon van gemiddeld postuur heeft ongeveer vijf liter bloed. Het duurt altijd één of meerdere weken voordat het gedoneerde bloed weer is aangemaakt. Dat geldt ook voor sporters bij wie de ijzervoorraad op peil is. Tot die tijd heeft de bloeddonor te maken met een verminderd herstel- en prestatievermogen. 

De sporter moet extra opletten hoe hij zich voelt tijdens en (daags) na de training. Zo nodig moet de training hierop (tijdelijk) worden aangepast. Het is dus niet verstandig bloed te doneren vlak voor een belangrijke wedstrijd of in een zware trainingsperiode. 

De herstelperiode na een bloeddonatie verschilt per persoon en hangt onder meer af van de ijzervoorraad die iemand heeft. Twee keer per jaar een halve liter bloed geven kan voor veel sporters een echt probleem zijn naast hun intensieve training. Veel prestatie gerichte duursporters zien daarom af van bloeddonatie.

Plasmadonor

Het doneren van plasma is een vorm van donorschap zonder verhoogde kans op het ontstaan van bloedarmoede. Ook aan plasma bestaat een grote behoefte. Door middel van plasmaferese wordt alleen het plasma (het vochtgedeelte van het bloed) afgenomen. De bloedcellen worden weer teruggebracht in de bloedbaan van de donor. 

Het verkregen plasma kan volledig aan patiënten worden toegediend. Of er kunnen eiwitten worden uitgehaald die voor patiënten van belang zijn. Een voorbeeld hiervan zijn eiwitten van het bloedstollingssysteem, die helpen het bloed te laten stollen.

Gevolgen voor de plasmadonor

Het doneren van plasma is minder belastend voor het lichaam dan bloedafname, omdat de donor zijn bloedcellen (en dus ook het ijzer) terugkrijgt. Het afgenomen vocht is met drinken binnen enkele uren aangevuld en de afgestane eiwitten zijn binnen een dag weer aangemaakt. 

Hierdoor is het verantwoord om een dag na het geven van plasma weer intensief te trainen. Sporters kunnen in principe plasmadonor worden zonder nadelen voor hun trainingsopbouw of wedstrijd.

Meer informatie

Informatie over bloedgeven van Sanquin Bloedvoorziening, de Nederlandse organisatie van bloedbanken 
www.sanquin.nl

Algemene informatie over sporten en gezondheid 
www.sportzorg.nl