Droge ogen keratoconjunctivitis sicca

Droge ogen (keratoconjunctivitis sicca)

Met droge ogen (ofwel keratoconjunctivitis sicca) worden de symptomen bedoeld die optreden door het uitdrogen van het oppervlak van het hoornvlies of van het oogbindvlies. Het is een veelvoorkomende aandoening die meestal op middelbare leeftijd begint, vaker bij vrouwen dan bij mannen.

App de Dokter: altijd online bereikbaar

Geen zin in gedoe met inloopspreekuren en wachtkamers? Download App de Dokter en krijg binnen 1 uur antwoord.

Heb je een vraag over je gezondheid?
- Bijvoorbeeld over koorts die maar niet over gaat? 
- Een raar plekje op je huid? 
- Of een ingewikkelde bijsluiter? 

Chat met een medisch deskundige via App de Dokter. Gewoon vanaf je bank. 

Download App de Dokter

Oorzaak

Normaal gesproken beschermt een dun laagje tranen het oog tegen uitdroging. Dit dunne laagje wordt de traanfilm genoemd. Bij mensen met droge ogen functioneert de traanfilm niet goed. Dit wordt meestal veroorzaakt door onvoldoende aanmaak van traanvloeistof door de traanklier. Soms is de hoeveelheid traanvocht wel voldoende, maar is de samenstelling van de traanvloeistof van onvoldoende kwaliteit of kunnen de tranen het oogoppervlak niet voldoende bereiken door verstoppingen of onregelmatigheden.

De meest voorkomende oorzaken van droge ogen zijn onder te verdelen in drie groepen:

  • Een verminderde productie van traanvocht.
  • Een toegenomen verdamping van traanvocht.
  • Onregelmatigheden in het oogoppervlak.

Soms wordt geen duidelijke oorzaak van de droge ogen gevonden.

Een verminderde productie van traanvocht

De productie van traanvocht kan verminderd zijn door:

  • Een immunologische afweerreactie tegen de traanklier. Als de speekselklier ook is aangedaan, dan, dit wordt het Sjögren-syndroom genoemd . Dit syndroom kan optreden zonder dat er een andere ziekte is, maar het kan ook voorkomen bij een aantal systeemziektes, zoals systemische lupus erythematodes, de ziekte van Wegener of reumatoïde arthritis.
  • Hormonale factoren. Droge ogen komen vaak voor bij beginnende menopauze. Dat komt doordat de hormoonhuishouding bij vrouwen in de overgang ontregeld is.
  • Aandoeningen van de traanklier. De traanklier kan operatief verwijderd zijn, of kan aangetast zijn door een gezwel of door bepaalde ontstekingsreacties (zoals sarcoïdose en schildklierziektes) of na bestraling (bijvoorbeeld bij behandeling van een gezwel in de buurt van de traanklier).
  • Verstopping van de afvoerkanaaltjes van de traanklier. Dit kan gebeuren door verlittekening van het oogbindvlies, zoals mogelijk bij aandoeningen als cicatricieel pemfigoïd en het Stevens-Johnson-syndroom.
  • Zenuwaandoeningen. Bij sommige zenuwaandoeningen wordt de traanklier onvoldoende gestimuleerd tot het aanmaken van tranen. Bijvoorbeeld bij familiale disautonomie.
  • Gebruik van medicijnen. Veel medicijnen remmen de aanmaak van het waterige deel van de traanfilm (bijvoorbeeld orale contraceptie, antihistaminica en bètablokkers).

Een toegenomen verdamping van traanvocht

Een toegenomen verdamping van traanvocht kan verschillende oorzaken hebben:

  • Slechte functie van de kliertjes van Meiboom. Hierdoor is het vetlaagje van de traanfilm op sommige plaatsen afwezig, waardoor het waterige gedeelte van de traanfilm sneller verdampt. Dit kan optreden bij een ernstige chronische ooglidrandontsteking ofwel blefaritis.
  • Bij slechte functie van de slijmbekercellen. Het eiwitlaagje van de traanfilm is op sommige plaatsen afwezig, waardoor het waterige gedeelte van de traanfilm niet goed blijft kleven aan het oogoppervlak. Slecht werkende slijmbekercellen worden gezien bij vitamine A-gebrek na oogverbrandingen en bij bepaalde oogziektes, zoals cicatricieel pemfigoïd, het Stevens-Johnson-syndroom en trachoom.
  • Droge, warme omgevingslucht, zoals in ruimtes met airconditioning of met centrale verwarming.
  • Blootstelling van het oogoppervlak door ooglidafwijkingen (exposure keratopathie).
  • Onvoldoende knipperen.

Onregelmatigheden in het oogoppervlak

Bij plaatselijke verdikkingen van het oogbindvlies of het hoornvliesoppervlak kan uitdroging optreden doordat de traanfilm bepaalde delen van het oogoppervlak niet goed kan bereiken. Voorbeelden hiervan zijn pterygium, verdikkingen of zwellingen na oogoperaties waarbij het oogbindvlies is ingeknipt, en conjunctivagezwellen.

Verschijnselen

Typische klachten van droge ogen zijn:

  • Irritatie.
  • Een prikkend of schurend gevoel.
  • Branderigheid.
  • Jeuk.
  • Het gevoel van zware oogleden.
  • Snel vermoeide, rode ogen.
  • Pijn.
  • Overgevoeligheid voor licht.

De symptomen kunnen verergeren:

  • in de wind.
  • in rokerige ruimtes.
  • bij droge of hete lucht
  • na geconcentreerd lezen, beeldscherm werken of televisie kijken (door een verminderde knipperreflex).

De klachten verminderen bij het sluiten van de ogen.

Diagnose

Om de diagnose te stellen, voert de oogarts een aantal onderzoeken uit:

  • Spleetlamponderzoek van het hoornvliesoppervlak.
  • Onderzoek van de stabiliteit van de traanfilm (break-up tijd test).
  • Schirmer-test.

Spleetlamponderzoek van het hoornvliesoppervlak
Eerst wordt er wat kleurstof (fluoresceïne) in het oog gedaan. Daarna wordt er met de spleetlamp met blauw licht naar het hoornvliesoppervlak gekeken. Bij een droog oog ontstaan er vaak microscopisch kleine putjes in het oppervlak van het hoornvlies die in het blauwe licht oplichten (fluoresceren).

Onderzoek van de stabiliteit van de traanfilm (break-up tijd test)

Bij dit onderzoek moet de patiënt verschillende malen knipperen en daarna met knipperen stoppen. De met fluoresceïne groen gekleurde traanfilm kan dan geobserveerd worden in het blauwe licht. Na een tijdje ontstaan er zwarte vlekken en lijntjes in de traanfilm. Dit zijn de zones waar de traanfilm opdroogt. De tijd waarin dit gebeurt wordt de break-up tijd genoemd.

Schirmer-test

Een strookje wordt bevestigd onder het onderste ooglid. De patiënt houdt de ogen open en knippert wanneer het nodig is. Na vijf minuten wordt het vloeipapiertje verwijderd en de lengte waarover het vloeipapiertje nat is geworden (door de tranen) wordt opgemeten. De test kan gebeuren zonder of met indruppelen van een verdovend druppeltje.

Behandeling

De behandeling bestaat uit het verlichten van de klachten. Meestal lukt het om de klachten draaglijk te maken. De behandeling bestaat uit meerdere stappen:

  • Eventuele bekende oorzaak van droge ogen aanpakken. Bijvoorbeeld het behandelen van blefaritis of oorzakelijke medicijnen in overleg met de behandelend arts eventueel aanpassen.
  • Verergerende factoren proberen te vermijden.. Droge lucht, contactlenzen, rook en stof kunnen bij ernstige klachten het best vermeden worden. Als de klachten al optreden vanaf de vroege ochtend kan het nuttig zijn om na te laten kijken of de ogen wel gesloten zijn tijdens het slapen.
  • Gebruik van kunsttranen. Kunsttranen kunnen toegediend worden als vervanging van de eigen natuurlijke tranen. Ze hebben alleen effect als ze regelmatig gebruikt worden. Kunsttranen zijn verkrijgbaar in de vorm van oogdruppels, ooggel of oogzalf.
  • Warme kompressen en massage van de oogleden. Dit kan soms de productie van het vetlaagje van de traanfilm door de klieren van Meiboom bevorderen. Dit voorkomt verdamping van de waterige laag van de traanfilm zodat het hoornvliesoppervlak niet zo snel uitdroogt.
  • Acetylcyste├»ne oogdruppels. Deze zijn vooral nuttig als er veel slijmdraadjes op het hoornvlies zitten, want ze ontbinden het slijm. Ze moeten viermaal per dag ingedruppeld worden en kunnen wat prikken.
  • Verstopping van het traanpuntje (punctum occlusie). Normaal worden tranen via een kleine opening (punctum) in de onderste en bovenste ooglidrand naar het traankanaaltje afgevoerd en zo verder naar de neus. Dit traanpuntje kan tijdelijk met een plugje dichtgestopt worden zodat de tranen langer op het oogoppervlak blijven. Als dit een goed resultaat geeft, kan het traanpuntje blijvend dichtgemaakt worden.
  • Een speciale beschermbril die aan de zijkanten is afgesloten. Deze kan ervoor zorgen dat de ogen niet te veel uitdrogen.

Prognose

De behandeling van droge ogen is meestal niet eenvoudig en vaak frustrerend. Het lukt namelijk lang niet altijd om de oorzaak van de droge ogen weg te nemen.

Meer informatie

Informatie over droge ogen van oogartsen
www.oogartsen.nl/oogartsen/overige_oogziekten/droge_ogen/

Informatie over droge ogen van het Nederlands Huisartsen Genootschap
www.thuisarts.nl/droge-ogen/ik-heb-last-van-droge-ogen